Namangan davlat universiteti
Annotatsiya. Mazkur maqolada inson va sun’iy intellekt (SI) o‘rtasidagi virtual muloqotning lingvistik, pragmatik, kognitiv va noverbal xususiyatlari tahlil qilinadi. Generativ sun’iy intellekt texnologiyalarining, xususan, tabiiy tilga asoslangan dialog tizimlarining keng ommalashuvi natijasida inson–mashina kommunikatsiyasi yangi kommunikativ muhit sifatida shakllanmoqda. Tadqiqotda inson muloqotidagi noverbal vositalar, emotsional reaksiyalar, navbat almashinuvi, kontekst, pragmatik ma’no va kommunikativ niyatning sun’iy intellekt tizimlarida qanday modellashtirilishi qiyosiy jihatdan ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, SI tomonidan insoniy kommunikativ xatti-harakatlarning taqlid qilinishi natijasida yuzaga keladigan kommunikativ va etik muammolar – insonning SIga haddan tashqari bog‘lanishi, manipulyatsiya, deepfake, tayyor javoblarga qaramlik va kreativlikning susayishi kabi masalalar tahlil etiladi. Tadqiqot natijasida inson va SI muloqoti shaklan o‘xshash kommunikativ birliklarga ega bo‘lsa-da, ularning kognitiv, tajribaviy va pragmatik asoslari bir xil emasligi asoslanadi.
Kalit so'zlar: Sun’iy intellekt, virtual muloqot, inson–SI kommunikatsiyasi, lingvopragmatika, noverbal vositalar, kognitiv model, diskurs, kommunikativ strategiya, emotsional signal, generativ SI.
Аннотация. В статье ан ализируются лингвистические, прагматические, когнитивные и невербальные особенности виртуальной коммуникации между человеком и искусственным интеллектом (ИИ). В результате широкого распространения технологий генеративного искусственного интеллекта, в частности диалоговых систем, основанных на естественном языке, коммуникация «человек–машина» формируется как новая специфическая коммуникативная среда. В исследовании в сопоставительном аспекте рассматриваются способы моделирования в системах искусственного интеллекта невербальных средств, эмоциональных реакций, смены коммуникативных ролей, контекста, прагматического значения и коммуникативного намерения, характерных для человеческого общения. Кроме того, анализируются коммуникативные и этические проблемы, возникающие в результате моделирования ИИ человеческого коммуникативного поведения, в том числе чрезмерная зависимость человека от искусственного интеллекта, манипулятивная коммуникация, технологии дипфейков (deepfake), зависимость от готовых ответов и снижение творческой активности. Результаты исследования показывают, что, несмотря на наличие внешне сходных коммуникативных единиц в общении человека и ИИ, их когнитивные, эмпирические и прагматические основания не являются идентичными.
Ключевые слова: искусственный интеллект, виртуальная коммуникация, коммуникация «человек–ИИ», лингвопрагматика, невербальные средства, когнитивная модель, дискурс, коммуникативная стратегия, эмоциональный сигнал, генеративный искусственный интеллект.
Abstract. This article examines the linguistic, pragmatic, cognitive, and nonverbal characteristics of human–artificial intelligence (AI) virtual communication. The rapid development of generative AI and natural-language dialogue systems has created a new communicative environment in which human machine interaction increasingly resembles interpersonal communication. The study comparatively analyzes turn-taking, contextual adaptation, pragmatic meaning, communicative intention, emotional responses, and nonverbal representations in human communication and AI-generated interaction. Particular attention is paid to the ethical risks associated with the simulation of human-like communicative behavior, including excessive dependence on AI, manipulation, deepfake technologies, reduced creative autonomy, and uncritical acceptance of generated responses. The findings suggest that although human–AI communication may reproduce a number of surface-level communicative and nonverbal patterns, its cognitive, experiential, emotional, and pragmatic foundations differ fundamentally from those of human communication.
Keywords: artificial intelligence, virtual communication, human–AI communication, linguopragmatics, nonverbal communication, cognitive model, discourse, communicative strategy, emotional signal, generative AI.