Namangan davlat universiteti

Ilmiy axborotnomasi

Chop etilgan: 06 Oct 2026 | Maqola Ochiq kirish

RUS VA O‘ZBEK TILLARI LEKSIKASINING MILLIY-MADANIY O‘ZIGA XOSLIGI

Mamadaliyeva Saida Shukharat qizi, NamDU katta o`qituvchi
O'zbekcha

RUS VA O‘ZBEK TILLARI LEKSIKASINING MILLIY-MADANIY O‘ZIGA XOSLIGI

Annotatsiya. Mazkur maqola rus va o‘zbek tillari leksikasining milliy-madaniy o‘ziga xosligini tadqiq etishga bag‘ishlangan. Unda rus va o‘zbek xalqlarining tarixiy, madaniy, ijtimoiy hamda maishiy xususiyatlarini aks ettiruvchi til birliklari ko‘rib chiqiladi. Ayniqsa, realiyalar, frazeologizmlar, etnomadaniy leksika, an’analar, urf-odatlar, milliy va ijtimoiy munosabatlar bilan bog‘liq leksik birliklarga alohida e’tibor qaratiladi. Tadqiqotning maqsadi rus va o‘zbek tillari vositasida milliy madaniyatning ifodalanishidagi o‘xshash va farqli jihatlarni aniqlash, shuningdek, madaniy qadriyatlarni saqlash va avloddan avlodga yetkazishda tilning rolini belgilashdan iborat.
Tadqiqotda qiyosiy, tavsifiy va semantik metodlar, shuningdek, lingvomadaniy tahlil elementlaridan foydalanilgan. Rus va o‘zbek tillaridagi leksik birliklar ularning ma’nosi, kelib chiqishi va madaniy jihatdan shartlanganligi nuqtai nazaridan tahlil qilingan.Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, har ikki tilning leksik tarkibida milliy-madaniy jihatdan markirlangan leksik birliklarning salmoqli qatlami mavjud. Ularni qiyosiy o‘rganish umuminsoniy va universal madaniy unsurlar bilan bir qatorda, milliy dunyoqarashning o‘ziga xos xususiyatlarini ham aniqlash imkonini beradi.

Kalit so'zlar: milliy madaniyat, leksika, ekvivalentsiz leksika, realiyalar, o‘zlashmalar, frazeologizmlar, etnografizmlar, an’analar, urf-odatlar, olamning lisoniy manzarasi.

Русский

НАЦИОНАЛЬНО-КУЛЬТУРНАЯ СПЕЦИФИКА ЛЕКСИКИ РУССКОГО И УЗБЕКСКОГО ЯЗЫКОВ

Аннотация. Статья посвящена исследованию национально-культурной специфики лексики русского и узбекского языков. Рассматриваются языковые единицы, отражающие исторические, культурные, социальные и бытовые особенности русского и узбекского народов. Особое внимание уделяется реалиям, фразеологизмам, этнокультурной лексике и словам, связанным с традициями, обычаями, национальными и общественными отношениями.
Цель исследования заключается в выявлении сходств и различий в отражении национальной культуры средствами русской и узбекской лексики, а также в определении роли языка в сохранении и передаче культурных ценностей. В работе применяются сопоставительный, описательный и семантический методы, а также элементы лингвокультурологического анализа. Анализируются лексические единицы русского и узбекского языков с учётом их значения, происхождения и культурной обусловленности. Исследование показывает, что лексический состав обоих языков содержит значительный пласт национально маркированных единиц. Их сопоставление позволяет выявить как универсальные культурные элементы, так и уникальные особенности национального мировосприятия.

Ключевые слова: Национальная культура,лексика, безэквивалентная лексика, реалии, заимствования, фразеологизмы, этнографизмы, традиции, обычаи, языковая картина мира.

English

NATIONAL AND CULTURAL SPECIFICITY OF THE VOCABULARY OF THE RUSSIAN AND UZBEK LANGUAGES

Abstract. This article examines the national and cultural specificity of the vocabulary of the Russian and Uzbek languages. It focuses on linguistic units that reflect the historical, cultural, social, and everyday characteristics of the Russian and Uzbek peoples. Particular attention is paid to realia, phraseological units, ethnocultural vocabulary, and words associated with traditions, customs, national identity, and social relations.
The aim of the study is to identify similarities and differences in the representation of national culture through Russian and Uzbek vocabulary, as well as to determine the role of language in preserving and transmitting cultural values.The study employs comparative, descriptive, and semantic methods, along with elements of linguocultural analysis. Lexical units of the Russian and Uzbek languages are analyzed with regard to their meanings, origins, and cultural conditioning.The study demonstrates that the lexical systems of both languages contain a substantial body of nationally marked units. Their comparison makes it possible to identify both universal cultural elements and distinctive features of national worldviews.

Keywords: national culture, vocabulary, culture-specific vocabulary, realia, borrowings, phraseological units, ethnographic terms, traditions, customs, linguistic worldview.

Fayllar

rus-va-ozbek-tillari-leksikasining-milliy-madaniy-oziga-xo.pdf Yuklab olish

Mobil qurilmada PDF-ni ko'rish uchun ochib oling.

PDF-ni ochish
Ma'lumotlar
Yo'nalish 10.00.00-Filologiya fanlari
Jurnal 2026-10-son (oktabr)
Chop etilgan 06 Oct 2026
Tashkilot Namangan davlat universiteti
ID 76811-1791303695
Ushbu havola Crossref va ilmiy iqtiboslar uchun rasmiy landing page havolasi hisoblanadi.