Namangan davlat universiteti
Annotatsiya. Maqolada boʻlajak oʻqituvchilarda milliy va umummadaniy kompetentlikni rivojlantirish masalasi tahlil qilingan. Mazkur ikki sifat oʻzaro zid emas, yagona madaniy kompetentlikning bir-birini taqozo etuvchi qirralari sifatida asoslangan: mustahkam milliy oʻzlik umummadaniy ochiqlikning sharti hisoblanadi. Kompetentlikning kognitiv, aksiologik, motivatsion-qadriyatli va faoliyatli-metodik komponentlardan iborat tuzilmasi hamda rivojlantirishning besh yoʻnalishi — mazmuniy, texnologik, ijtimoiy-amaliy, axborot-madaniy va monitoring-refleksiv yoʻnalishlari aniqlangan. Fargʻona, Guliston va Buxoro davlat universitetlarida 415 nafar talaba ishtirokida oʻtkazilgan tajriba-sinov natijalari taklif etilgan tizimning samaradorligini tasdiqlaydi.
Kalit so'zlar: aksiologik yondashuv, boʻlajak oʻqituvchi, etnomadaniy identifikatsiya, kompetentlik, madaniyatlararo muloqot, madaniy portfolio, milliy kompetentlik, milliy meros, pedagogik taʼlim, umummadaniy kompetentlik.
Аннотация. В статье анализируется проблема развития национальной и общекультурной компетентности будущих учителей. Обосновано, что эти качества не противопоставлены друг другу, а являются взаимообусловленными сторонами единой культурной компетентности: устойчивая национальная идентичность выступает условием общекультурной открытости. Определена структура компетентности, включающая когнитивный, аксиологический, мотивационно-ценностный и деятельностно-методический компоненты, а также пять направлений её развития — содержательное, технологическое, социально-практическое, информационно-культурное и мониторингово-рефлексивное. Результаты опытно-экспериментальной работы, проведённой с участием 415 студентов Ферганского, Гулистанского и Бухарского государственных университетов, подтверждают эффективность предложенной системы.
Ключевые слова: аксиологический подход, будущий учитель, компетентность, культурное портфолио, межкультурное общение, национальная компетентность, национальное наследие, общекультурная компетентность, педагогическое образование, этнокультурная идентификация.
Abstract. The article analyses the development of national and universal cultural competence in future teachers. It argues that these qualities are not opposed to one another but constitute mutually dependent facets of a single cultural competence: a secure national identity is a precondition of openness towards other cultures. The structure of this competence is defined, comprising cognitive, axiological, motivational-value and activity-methodological components, together with five directions of its development — content-related, technological, social-practical, informational-cultural and monitoring-reflective. The results of experimental work involving 415 students at Fergana, Gulistan and Bukhara State Universities confirm the effectiveness of the proposed system.
Keywords: axiological approach, cultural portfolio, ethnocultural identification, future teacher, intercultural communication, national competence, national heritage, pedagogical education, teacher competence, universal cultural competence.