Namangan davlat universiteti
Annotatsiya. Maqolada Yusuf Xos Hojibning “Qutadg‘u bilig” dostoni jahon adabiy jarayonidagi o‘rni, qo‘lyozmalarining ilmiy o‘rganilishi, asosiy tadqiqotchilar va tarjimonlarning hissasi tarixiy-qiyosiy yondashuv asosida tahlil qilinadi. Asar tarkibidagi adolat, davlat, aql va qanoat tushunchalari hamda ularning boshqa tillarga ko‘chirilishida yuzaga keladigan semantik, poetik va madaniy masalalar izohlanadi. Vamberi, Radlov, Arat, Fitrat, Karimov, Dankoff, Ivanov va boshqa olimlar faoliyatining o‘zaro bog‘liqligi ko‘rsatiladi. Natijalar “Qutadg‘u bilig” tarjimasi faqat til almashtirish emas, balki o‘rta asr turkiy tafakkurini qayta sharhlash jarayoni ekanini asoslaydi.
Kalit so'zlar: Yusuf Xos Hojib, Qutadg‘u bilig, Qoraxoniylar, jahon adabiyoti, matnshunoslik, qiyosiy tarjimashunoslik, adolat, ilmiy-tanqidiy matn.
Аннотация. : В статье рассматриваются место поэмы Юсуфа Хас Хаджиба «Кутадгу билиг» в мировой литературе, история изучения рукописей, вклад исследователей и переводчиков. На основе историко-сопоставительного анализа раскрываются концепты справедливости, государства, разума и умеренности, а также семантические и культурные трудности их передачи на других языках. Особое внимание уделено работам Вамбери, Радлова, Арата, Фитрата, Каримова, Данкоффа и Иванова.
Ключевые слова: Юсуф Хас Хаджиб, Кутадгу билиг, мировая литература, рукописи, перевод, текстология, справедливость.
Abstract. The article examines the significance of Yusuf Khass Hajib’s Kutadgu Bilig in world literature, the scholarship on its manuscripts, and the contributions of major editors and translators. Through historical and comparative analysis, it considers the concepts of justice, fortune, wisdom, and contentment and the challenges of their semantic and literary transfer across languages. Special emphasis is given to Vámbéry, Radloff, Arat, Fitrat, Karimov, Dankoff, and Ivanov. The study argues that translation of the poem is an act of cultural interpretation as well as linguistic transfer.
Keywords: Kutadgu Bilig, Yusuf Khass Hajib, world literature, manuscript studies, translation studies, medieval Turkic literature, justice.