Namangan davlat universiteti

Ilmiy axborotnomasi

Chop etilgan: 14 Oct 2026 | Maqola Ochiq kirish

ZAMONAVIY INGLIZ VA O‘ZBEK ADABIYOTIDA DINIY−ARXETIPIK OBRAZLARNING TRANSFORMATSIYASI

Buxoro davlat universiteti, BuxDU, mustaqil tadqiqotchi
Eshmuratova Dildor Uralovna, Termiz davlat universiteti dotsenti, filologiya fanlari doktori (DSc)
O'zbekcha

ZAMONAVIY INGLIZ VA O‘ZBEK ADABIYOTIDA DINIY−ARXETIPIK OBRAZLARNING TRANSFORMATSIYASI

Annotatsiya. Mazkur maqolada zamonaviy ingliz va o‘zbek adabiyotida diniy-arxetipik obrazlarning badiiy transformatsiyasi qiyosiy-tipologik jihatdan tadqiq etiladi. Tadqiqotning asosiy maqsadi diniy-mifologik manbalardan shakllangan arxetipik obrazlarning zamonaviy badiiy matnlarda qayta talqin qilinish jarayonlarini aniqlash hamda ularning an’anaviy semantik mazmuni bilan yangi tarixiy, ijtimoiy, falsafiy va psixologik funksiyalari o‘rtasidagi munosabatni ochib berishdan iborat. Tadqiqotda arxetipik, qiyosiy-tipologik, intertekstual va poetik tahlil metodlaridan foydalanildi. Diniy obraz, arxetip va transformatsiya tushunchalarining o‘zaro munosabati nazariy jihatdan asoslanib, diniy-arxetipik obrazlarning badiiy matndagi o‘zgarishi faqat diniy mazmunning takrorlanishi yoki sekulyarlashuvi bilan cheklanmasligi, balki yangi semantik va funksional qatlamlarning shakllanishi bilan kechishi aniqlandi. Zamonaviy ingliz adabiyoti misolida bibliyaviy va xristian arxetiplarining falsafiy, psixologik hamda intertekstual mazmun bilan boyishi, o‘zbek adabiyotida esa diniy obrazlarning ma’naviy-axloqiy, ramziy va milliy-madaniy mazmun bilan uyg‘unlashishi tahlil qilinadi. Tadqiqot natijasida diniy-arxetipik obraz transformatsiyasining asosiy belgilarini semantik kengayish, funksional o‘zgarish va milliy-madaniy moslashuv tashkil etishi asoslandi. Maqolada diniy-arxetipik obrazlarni “diniy manba – arxetipik model – badiiy qayta talqin – madaniy kontekst – yangi semantik funksiya” izchilligi asosida o‘rganish zamonaviy ingliz va o‘zbek adabiyotidagi umumiylik hamda o‘ziga xosliklarni aniqlash imkonini beruvchi samarali metodologik yondashuv sifatida taklif etiladi.

Kalit so'zlar: diniy-arxetipik obraz, arxetip, diniy motiv, badiiy transformatsiya, zamonaviy adabiyot, ingliz adabiyoti, o‘zbek adabiyoti, bibliyaviy arxetip, intertekstual tahlil, ramz, mifologik obraz, milliy-madaniy kontekst

Русский

ТРАНСФОРМАЦИЯ РЕЛИГИОЗНО−АРХЕТИПИЧЕСКИХ ОБРАЗОВ В СОВРЕМЕННОЙ АНГЛИЙСКОЙ И УЗБЕКСКОЙ ЛИТЕРАТУРЕ

Аннотация. В статье проводится сравнительно-типологическое исследование художественной трансформации религиозно-архетипических образов в современной английской и узбекской литературе. Основная цель исследования заключается в выявлении особенностей переосмысления архетипических образов, сформировавшихся на основе религиозно-мифологических источников, в современных художественных текстах, а также в раскрытии взаимосвязи между их традиционной семантикой и новыми историческими, социальными, философскими и психологическими функциями. В исследовании применяются архетипический, сравнительно-типологический, интертекстуальный и поэтический методы анализа. Теоретически обосновывается взаимосвязь понятий религиозного образа, архетипа и трансформации. Установлено, что изменение религиозно-архетипических образов в художественном тексте не ограничивается воспроизведением или секуляризацией религиозного содержания, а сопровождается формированием новых семантических и функциональных уровней. На материале современной английской литературы анализируется обогащение библейских и христианских архетипов философским, психологическим и интертекстуальным содержанием, тогда как в узбекской литературе рассматривается их взаимодействие с духовно-нравственными, символическими и национально-культурными смыслами. В результате исследования обосновано, что основными признаками трансформации религиозно-архетипического образа являются семантическое расширение, функциональное изменение и национально-культурная адаптация. В статье предлагается изучать религиозно-архетипические образы в последовательности «религиозный источник – архетипическая модель – художественная интерпретация – культурный контекст – новая семантическая функция», что позволяет выявить общие и специфические особенности современной английской и узбекской литературы.

Ключевые слова: религиозно-архетипический образ, архетип, религиозный мотив, художественная трансформация, современная литература, английская литература, узбекская литература, библейский архетип, интертекстуальный анализ, символ, мифологический образ, национально-культурный контекст

English

TRANSFORMATION OF RELIGIOUS−ARCHETYPAL IMAGES IN CONTEMPORARY ENGLISH AND UZBEK LITERATURE

Abstract. This article presents a comparative-typological study of the artistic transformation of religious-archetypal images in contemporary English and Uzbek literature. The main purpose of the study is to identify the ways in which archetypal images originating from religious and mythological sources are reinterpreted in contemporary literary texts and to examine the relationship between their traditional semantic meanings and their new historical, social, philosophical, and psychological functions. The study employs archetypal, comparative-typological, intertextual, and poetic methods of analysis. The relationship between the concepts of religious image, archetype, and transformation is theoretically substantiated. The study demonstrates that the transformation of religious-archetypal images in literary texts is not limited to the reproduction or secularization of religious content but involves the formation of new semantic and functional layers. In contemporary English literature, the study examines the enrichment of biblical and Christian archetypes with philosophical, psychological, and intertextual meanings, while in Uzbek literature it focuses on their interaction with spiritual, moral, symbolic, and national-cultural meanings. The findings establish that semantic expansion, functional modification, and national-cultural adaptation constitute the principal characteristics of the transformation of religious-archetypal images. The article proposes examining religious-archetypal images through the sequence “religious source – archetypal model – artistic reinterpretation – cultural context – new semantic function,” which provides an effective methodological framework for identifying both common and distinctive features of contemporary English and Uzbek literature.

Keywords: religious-archetypal image, archetype, religious motif, artistic transformation, contemporary literature, English literature, Uzbek literature, biblical archetype, intertextual analysis, symbol, mythological image, national-cultural context

Fayllar

zamonaviy-ingliz-va-ozbek-adabiyotida-diniyarxetipik-obraz.pdf Yuklab olish

Mobil qurilmada PDF-ni ko'rish uchun ochib oling.

PDF-ni ochish
Ma'lumotlar
Yo'nalish 10.00.00-Filologiya fanlari
Jurnal 2026-10-son (oktabr)
Chop etilgan 14 Oct 2026
Tashkilot Buxoro davlat universiteti
ID 42042-1791970329
Ushbu havola Crossref va ilmiy iqtiboslar uchun rasmiy landing page havolasi hisoblanadi.
Ilmiy ID-lar