Namangan davlat universiteti
Annotatsiya. Kriptoxromlar koʻk yorugʻlik fotoreseptorlari sifatida fotomorfogenez, gullash va stress javoblarini boshqaradi. Tadqiqotda bHLH, bZIP, MYB, NAC, WRKY va MADS-box kabi TF oilalarining CRY signallari bilan oʻzaro taʼsiri, yorugʻlik, gormon va abiotik stress signallarini integratsiya qilishi koʻrsatib oʻtilgan. Ayniqsa gʻoʻzada (Gossypium hirsutum) CRY –TF regulyator tarmoqlari tolalar rivojlanishi, hosildorlik va stressga chidamlilikni belgilashda muhim rol oʻynaydi. Shuningdek, CRY promotoridagi G-box, E-box kabi cis-elementlarga TFlarning bogʻlanishi molekulyar regulyatsiya murakkabligini koʻrsatadi. Maqolada kriptoxrom (CRY) genlarining ekspressiyasida transkripsiya omillari (TF) ning ahamiyati yoritilgan.
Kalit so'zlar: Kriptoxrom, Transkripsiya omillari, Gʻoʻza, Fotomorfogenez, Stress javobi, Cis-elementlar, HY5, PIF, WRKY, NAC.
Аннотация. Криптохромы функционируют как фоторецепторы синего света, контролирующие фотоморфогенез, цветение и реакции на стресс. Особое внимание уделено семействам TF (bHLH, bZIP, MYB, NAC, WRKY, MADS-box), которые взаимодействуют с сигнализацией CRY и интегрируют внешние факторы — свет, гормоны и абиотические стрессы. В хлопчатнике (Gossypium hirsutum) сети CRY–TF играют ключевую роль в развитии волокон, устойчивости к засухе и солёности, а также в урожайности. Рассматриваются цис-регуляторные мотивы (например, G-box, E-box) и их связывание TF, что подчёркивает молекулярную сложность взаимодействий CRY–TF в росте и адаптации растений. В статье рассматривается значение транскрипционных факторов (TF) в регуляции экспрессии криптохромных (CRY) генов у растений.
Ключевые слова: Криптохром, Транскрипционные факторы, Хлопчатник, Фотоморфогенез, Стресс-ответ, Цис- регуляторные элементы, HY5, PIF, WRKY, NAC.
Abstract. Cryptochromes act as blue-light photoreceptors that mediate photomorphogenesis, flowering, and stress responses. The study highlights how TF families such as bHLH, bZIP, MYB, NAC, WRKY, and MADS-box interact with CRY signaling pathways to integrate environmental cues like light, hormones, and abiotic stresses. Special emphasis is placed on cotton (Gossypium hirsutum), where CRY–TF regulatory networks influence fiber development, stress tolerance, and yield. The paper provides insights into cis-regulatory motifs (e.g., G-box, E-box) and their binding by TFs, underscoring the molecular complexity of CRY–TF interactions in plant growth and adaptation. This article explores the role of transcription factors (TFs) in regulating the expression of cryptochrome (CRY) genes in plants.
Keywords: Cryptochrome, Transcription factors, Cotton, Photomorphogenesis, Stress response, Cis-regulatory elements, HY5, PIF, WRKY, NAC.