Namangan davlat universiteti
Annotatsiya. Maqolada ingliz va oʻzbek kompyuter lingvistikasi terminologiyasidagi giperonim-giponim hamda meronim- xolonim semantik munosabatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda kompyuter lingvistikasi terminlarining umumiy va xususiy tushunchalar oʻrtasidagi ierarxik aloqalari, shuningdek, qism va butun munosabatini ifodalovchi birliklar qiyosiy jihatdan koʻrib chiqilgan. Tahlil natijasida language model – neural language model, corpus – parallel corpus, annotation – morphological annotation kabi birliklarda giperonim-giponim munosabati, corpus – document – sentence – token, frame element – semantic frame, tag – tagset kabi birliklarda esa meronimik munosabat namoyon boʻlishi aniqlandi. Ingliz va oʻzbek tillarida konseptual munosabatlar koʻp hollarda izomorf boʻlsa- da, ularning nominativ ifodasi tilning struktur xususiyatlariga koʻra farqlanadi.
Kalit so'zlar: kompyuter lingvistikasi, terminologiya, giperonim, giponim, meronim, xolonim, semantik munosabat, terminologik tizim.
Аннотация. В статье анализируются семантические отношения гиперонимии-гипонимии и меронимии- холонимии в терминологии английской и узбекской компьютерной лингвистики. В работе проводится сравнительный анализ иерархических связей между общими и частными понятиями в терминологии данной области, а также единиц, выражающих отношения «часть — целое». Анализ выявляет отношения гиперонимии-гипонимии в таких парах, как *language model* – *neural language model* (языковая модель – нейронная языковая модель), *corpus* – *parallel corpus* (корпус – параллельный корпус) и *annotation* – *morphological annotation* (аннотация – морфологическая аннотация), тогда как меронимические отношения наблюдаются в таких единицах, как *corpus* – *document* – *sentence* – *token* (корпус – документ – предложение – токен), *frame element* – *semantic frame* (элемент фрейма – семантический фрейм) и *tag* – *tagset* (тег – набор тегов). Несмотря на то, что концептуальные связи в английском и узбекском языках зачастую изоморфны, способы их номинации различаются в зависимости от структурных особенностей соответствующих языков.
Ключевые слова: компьютерная лингвистика, терминология, гипероним, гипоним, мероним, холоним, семантическое отношение, терминосистема.
Abstract. This article analyzes the semantic relationships of hypernymy-hyponymy and meronymy-holonymy within the terminology of English and Uzbek computational linguistics. The study comparatively examines the hierarchical connections between general and specific concepts in computational linguistics terminology, as well as units expressing part-whole relationships. The analysis reveals hypernym-hyponym relationships in units such as *language model* – *neural language model*, *corpus* – *parallel corpus*, and *annotation* – *morphological annotation*, while meronymic relationships are observed in units such as *corpus* – *document* – *sentence* – *token*, *frame element* – *semantic frame*, and *tag* – *tagset*. Although conceptual relationships in English and Uzbek are often isomorphic, their nominative expressions differ according to the structural characteristics of the respective languages.
Keywords: computational linguistics, terminology, hypernym, hyponym, meronym, holonym, semantic relationship, terminological system.