Namangan davlat universiteti
Annotatsiya. Tojikiston Markaziy Osiyodagi Eremurus M.Bieb. turkumining muhim xilma-xillik markazlaridan biridir. Ushbu tadqiqotda turkumning mamlakat hududida tarqalishi gerbariy namunalari, Plantarium.ru hamda Global Biodiversity Information Facility (GBIF) maʼlumotlari asosida qayta koʻrib chiqildi. Turlar roʻyxatini tuzishda gerbariy namunalari asosiy tekshiriladigan ilmiy dalil sifatida qabul qilindi. Asosiy ishchi maʼlumotlar bazasidagi koordinatalarni Tojikiston davlat chegarasi bilan fazoviy solishtirish natijasida dastlab 1 510 ta yozuv ajratildi; aynan takrorlangan yozuvlar chiqarilgach, 1 286 ta noyob yozuv qoldi. GBIFning faqat tabiiy sharoitdagi qaydlarni oʻz ichiga olgan bazasidan Tojikistonga tegishli 113 ta yozuv aniqlandi, ulardan 35 tasi asosiy bazadagi yozuvlar bilan barqaror identifikatorlar orqali oʻzaro mos keldi. Maʼlumotlarni ehtiyotkorlik bilan birlashtirish natijasida jami 1 364 ta tarqalish qaydi shakllantirildi. Taksonomik sifat nazoratidan soʻng 1 345 ta yozuv 25 ta qabul qilingan tur hamda E. stenophyllus subsp. ambigens kenja turiga biriktirildi. Biroq ushbu koʻrsatkich Tojikiston florasidagi Eremurus turlarining umumiy boyligini toʻliq ifodalamaydi. Shu sababli 2025-yilda chop etilgan global monografiyada har bir turning umumiy tarqalishi haqidagi maʼlumotlar, klassik Flora Tadzhikskoi SSR, zamonaviy ilmiy adabiyotlar hamda POWO/WCVP 2026 taksonomik maʼlumotlar bazasi bilan qiyosiy tahlil qilindi. Natijada Tojikiston florasi uchun 33 turdan iborat zamonaviy ishchi roʻyxat taklif etildi; E. cristatusning mamlakat hududida tarqalishi esa qoʻshimcha gerbariy namunalarini tekshirishni talab qiladigan muvaqqat holat sifatida baholandi. GBIFda tayyor koordinatalar bilan keltirilgan yozuvlardan tashqari, oʻrganilgan barcha gerbariy namunalari yorliq maʼlumotlari asosida Google Earth dasturi yordamida alohida georeferensiyalandi. Olingan natijalar Tojikistondagi Eremurus turlarining taksonomik qayta koʻrib chiqilishi, muhofaza holatini baholash va maqsadli dala tadqiqotlarini rejalashtirish uchun ishonchli daliliy asos yaratadi.
Kalit so'zlar: Eremurus; Asphodelaceae; Tojikiston; gerbariy specimenlari; checklist; georeferensiyalash; GBIF; Plantarium; POWO.
Аннотация. Таджикистан является одним из ключевых центров разнообразия рода Eremurus M.Bieb. в Центральной Азии. В настоящей работе распространение видов рода пересмотрено на основе гербарных образцов, данных Plantarium.ru и Global Biodiversity Information Facility (GBIF). Гербарные образцы рассматривались как основной проверяемый источник для формирования чек-листа. Пространственная проверка координат основной базы относительно государственной границы Таджикистана выявила 1 510 исходных записей; после удаления точных дублей осталось 1 286 уникальных записей. В очищенном наборе GBIF natural-only выявлено 113 записей из Таджикистана, 35 из --- 406 --- которых были непосредственно сопоставлены с основной базой по устойчивым идентификаторам. Консервативное объединение сформировало 1 364 записи. После таксономического контроля 1 345 записей были отнесены к 25 принятым видам и E. stenophyllus subsp. ambigens. Эта цифра отражает полноту геореференцированной базы, а не полное видовое богатство флоры страны. Сопоставление видовых очерков монографии 2025 г., Flora Tadzhikskoi SSR, современной литературы и POWO/WCVP 2026 позволило предложить рабочий современный список из 33 видов для Таджикистана; присутствие E. cristatus оставлено предварительным до повторной проверки ваучерных образцов. За исключением записей GBIF с уже имеющимися координатами, исследованные гербарные образцы были индивидуально геореференцированы в Google Earth по данным этикеток. Полученный синтез создаёт воспроизводимую основу для дальнейшей таксономической ревизии, охраны и полевых исследований Eremurus в Таджикистане.
Ключевые слова: Eremurus; Asphodelaceae; Таджикистан; гербарные образцы; чек-лист; геореференцирование; GBIF;
Abstract. Tajikistan is one of the principal centres of diversity of Eremurus M.Bieb. in Central Asia. This study reassesses the distribution of the genus in the country using an integrated evidence base assembled from herbarium specimens, Plantarium.ru and the Global Biodiversity Information Facility (GBIF). Herbarium vouchers were treated as the primary verifiable evidence for checklist construction because their identifications, labels and geographic interpretations can be re-examined. Spatial screening of the principal working database identified 1,510 coordinate records within Tajikistan; exact duplicate removal reduced this to 1,286 unique records. The quality-controlled GBIF natural-only dataset contained 113 Tajikistan records, 35 of which matched records in the principal database through stable identifiers. Conservative integration therefore produced 1,364 occurrence records. After taxonomic quality control, 1,345 records were assignable to 25 accepted species and E. stenophyllus subsp. ambigens. This number represents direct coverage of the georeferenced occurrence dataset rather than total national richness. Examination of the “General distribution” statement for every species in the 2025 global monograph, together with Flora Tadzhikskoi SSR, recent literature and the current POWO/WCVP 2026 backbone, supports a working modern checklist of 33 species for Tajikistan; E. cristatus is retained provisionally pending renewed voucher-based confirmation. Except for GBIF records already supplied with geographic coordinates, examined herbarium specimens were individually georeferenced in Google Earth from specimen-label locality data. The resulting synthesis provides an auditable baseline for taxonomic revision, conservation assessment, historical biogeography and targeted field surveys of Eremurus in Tajikistan.
Keywords: Eremurus; Asphodelaceae; Tajikistan; herbarium specimens; checklist; georeferencing; GBIF; Plantarium; POWO.