Namangan davlat universiteti
Annotatsiya. Ushbu tadqiqotda optimal dala sharoitida o‘stirilgan 18 ta malina (Rubus idaeus L.) navlarining barglaridagi nisbiy suv miqdori (RWC) va xlorofill indeksi (SPAD) o‘rtasidagi genotipik munosabatlar hamda navlararo farqlar tahlil qilingan. Bargning nisbiy suv miqdori Barrs va Weatherley uslubi, xlorofill miqdori esa SPAD-502Plus portativ xlorofill-metri yordamida aniqlandi. Natijalarga ko‘ra, RWC ko‘rsatkichi navlar kesimida 82,99% (Zyugana sariq) dan 89,69% (Enrosadira) gacha, SPAD ko‘rsatkichi esa 35,79 (Tibetskiy) dan 46,75 (Sariq gigant) birlikgacha o‘zgarishi aniqlandi. Tukey HSD testi har ikki ko‘rsatkich bo‘yicha navlararo statistik jihatdan ishonchli farqlar mavjudligini tasdiqladi. Pearson korrelyatsion tahlili normal o‘sish sharoitida RWC va SPAD ko‘rsatkichlari o‘rtasida chiziqli bog‘liqlik yo‘qligini ko‘rsatdi (r=−0,040, p>0,05). Bu esa optimal sharoitda suv rejimi va xlorofill to‘planishi mustaqil genetik mexanizmlar orqali boshqarilishini anglatadi. Tadqiqot yakunida yuqori fiziologik va fotosintetik salohiyatga ega bo‘lgan Enrosadira hamda Karamelka navlari seleksiyada boshlang‘ich qimmatli donorlar sifatida tavsiya etildi.
Kalit so'zlar: malina (Rubus idaeus L.), genotip, nisbiy suv miqdori (RWC), xlorofill indeksi (SPAD), korrelyatsiya, Tukey testi, seleksiya, donor.
Аннотация. В данной работе проведен анализ генотипических взаимосвязей и межсортовых различий между относительным содержанием воды (RWC) и индексом хлорофилла (SPAD) в листьях 18 сортов малины (Rubus idaeus L.), выращенных в оптимальных полевых условиях. Относительное содержание воды в листьях определяли по методу Баррса и Уэзерли, а содержание хлорофилла экспресс-методом с помощью портативного хлорофиллометра SPAD-502Plus. Согласно результатам, показатель RWC варьировал от 82,99% (сорт Зюгана желтая) до 89,69% (сорт Энросадира), а значения SPAD — от 35,79 (сорт Тибетский) до 46,75 единиц (сорт Сарыг гигант). Критерий Тьюки (Tukey HSD) подтвердил статистически достоверные различия между сортами по обоим параметрам. Корреляционный анализ Пирсона показал отсутствие линейной зависимости между RWC и SPAD в нормальных условиях выращивания (r=−0,040,p>0,05). Это свидетельствует о том, что при отсутствии водного стресса водный режим и накопление хлорофилла регулируются независимыми генетическими механизмами. В качестве ценных доноров для селекции рекомендованы сорта Энросадира и Карамелька, продемонстрировавшие высокий физиологический и фотосинтетический потенциал.
Ключевые слова: малина (Rubus idaeus L.), генотип, относительное содержание воды (RWC), индекс хлорофилла (SPAD), корреляция, тест Тьюки, селекция, донор.
Abstract. This study analyzes the genotypic relationships and cultivar variations between relative water content (RWC) and chlorophyll index (SPAD) in the leaves of 18 raspberry (Rubus idaeus L.) cultivars grown under optimal field conditions. Leaf relative water content was determined using the Barrs and Weatherley method, and chlorophyll content was measured using a portable SPAD-502Plus chlorophyll meter. The results showed that RWC varied from 82.99% (Zyugana sariq) to 89.69% (Enrosadira), while SPAD values ranged from 35.79 (Tibetskiy) to 46.75 units (Sariq gigant). The Tukey HSD test confirmed statistically significant differences among the cultivars for both parameters. Pearson correlation analysis indicated no significant linear correlation between RWC and SPAD under optimal growth conditions (r=−0.040,p>0.05). This suggests that under non-stress conditions, water status and chlorophyll accumulation are regulated by independent genetic mechanisms. Conclusively, the cultivars Enrosadira and Karamelka, which exhibited high physiological and photosynthetic potential, are recommended as valuable starting donors for raspberry breeding programs.
Keywords: raspberry (Rubus idaeus L.), genotype, relative water content (RWC), chlorophyll index (SPAD), correlation, Tukey test, breeding, donor.