Namangan davlat universiteti

Ilmiy axborotnomasi

Chop etilgan: 31 Aug 2026 | Maqola Ochiq kirish

TOGʻTUPROQLARINING MIKROMORFOLOGIK TUZILISHINI SHIMOLIY VA JANUBIY QIYALIKLARI BOʻYICHA OʻZGARISHI

Jabbarov Zafarjon Abdukarimovich, Oʻzbekiston Milliy universiteti, tuproqshunoslik kafedrasi professori
Faxrutdinova Mashkura Fazliddinovna, O̒ʼzbekiston Milliy universiteti, tuproqshunoslik kafedrasi professori v.b.
Aliboyeva Malika Alimovna, Oʻzbekiston Milliy universiteti, tuproqshunoslik kafedrasi dots.v.b, b.f.f.d.
Atoyeva Gulhayo Raxmonovna, Oʻzbekiston Milliy universiteti, tuproqshunoslik kafedrasi dots.v.b, b.f.f.d.
O'zbekcha

TOGʻTUPROQLARINING MIKROMORFOLOGIK TUZILISHINI SHIMOLIY VA JANUBIY QIYALIKLARI BOʻYICHA OʻZGARISHI

Annotatsiya. Mazkur tadqiqotda xududining shimoliy va janubiy ekspozitsiyadan olingan tuproq namunalari ularning mikromorfologik xususiyatlarida oʻxshash va farqli jihatlar mavjudligi koʻrsatilgan. Har ikki ekspozitsiya tuproqlarida ignasimon va radial morfologiyali mineral agregatlar, polidispers zarrachalar hamda mikroagregatli struktura shakllanganligi aniqlangan. Ekspozitsiyalarning harorat, namlik rejimi, tuproq tarkibidagi organik moddalar bilan bogʻliq boʻlib, tuproq hosil boʻlish jarayonlarining turlicha ekanligi sababli gumusga boy boʻlgan shimoliy ekspozitsiya tuproqlarida agregatlarning nisbatan yaxshi rivojlanganligi, gʻovaklik tizimining aniq ifodalanishi va zarrachalarning bir tekis joylashganligi kuzatilgan, kamgumusli janubiy ekspozitsiya tuproqlarida mayda dispersli zarrachalar va kam agregatlangan mikrotuzilmalar ustunlik qilishi aniqlangan. Elektron mikroskopiya SEM usuli tuproqlarning mikromorfologik holatini baholashda yuqori samarali tadqiqot usuli ekanligini koʻrsatdi.

Kalit so'zlar: tuproq, mikromorfologiya, pedogenez, tuproq genezisi, agregat, gʻovaklik, mineral tarkib, gumus.

Русский

ИЗМЕНЕНИЕ МИКРОМОРФОЛОГИЧЕСКОЙ СТРУКТУРЫ ГОРНЫХ ПОЧВ В ЗАВИСИМОСТИ ОТ СЕВЕРНОЙ И ЮЖНОЙ ЭКСПОЗИЦИИ СКЛОНОВ.

Аннотация. В данном исследовании представлены результаты изучения почвенных образцов, отобранных на северной и южной экспозициях исследуемой территории, и выявлены как сходства, так и различия в их микроморфологических характеристиках. Установлено, что почвы обеих экспозиций характеризуются наличием минеральных агрегатов игольчатой и радиально-лучистой морфологии, полидисперсных частиц и развитой микроагрегатной структуры. Выявленные различия обусловлены особенностями температурного и водного режимов экспозиций, содержанием органического вещества в почве и спецификой процессов почвообразования. В почвах северной экспозиции, отличающихся более высоким содержанием гумуса, наблюдаются лучше развитые агрегаты, более выраженная система пор и равномерное распределение частиц. В то же время для малогумусных почв южной экспозиции характерно преобладание тонкодисперсных частиц и слабо агрегированных микроструктур. Результаты исследования показали, что метод сканирующей электронной микроскопии (SEM) является высокоэффективным инструментом для оценки микроморфологического состояния и структурных особенностей почв.

Ключевые слова: почва, микроморфология, педогенез, генезис почв, агрегаты, пористость, минеральный состав, гумус.

English

ASSESSMENT OF MICROMORPHOLOGICAL CHARACTERISTICS OF MOUNTAIN SOILS ACROSS NORTHERN AND SOUTHERN SLOPE ASPECTS

Abstract. This study examines soil samples collected from the northern and southern slope aspects of the study area and reveals both similarities and differences in their micromorphological characteristics. The results showed that soils from both slope aspects contain needle-shaped and radially arranged mineral aggregates, polydisperse particles, and well-developed microaggregate structures. The observed differences are associated with variations in temperature and moisture regimes, as well as the content of organic matter, which influence soil-forming processes. The humus-rich soils of the northern slope aspect exhibited relatively better- developed aggregates, a more distinct pore system, and a more uniform distribution of particles. In contrast, the humus-poor soils of --- 499 --- the southern slope aspect were characterized by the predominance of fine-dispersed particles and weakly aggregated microstructures. The application of Scanning Electron Microscopy (SEM) demonstrated its high efficiency as a research tool for assessing the micromorphological properties and structural features of soils.

Keywords: soil, micromorphology, pedogenesis, soil genesis, aggregates, porosity, mineral composition, humus.

Fayllar

togtuproqlarining-mikromorfologik-tuzilishini-shimoliy-va-j.pdf Yuklab olish

Mobil qurilmada PDF-ni ko'rish uchun ochib oling.

PDF-ni ochish
Ma'lumotlar
Yo'nalish 03.00.00-Biologiya fanlari
Jurnal 2026-8-son (avgust)
Chop etilgan 31 Aug 2026
Tashkilot Oʻzbekiston Milliy universiteti
ID 58049-1794044150
Ushbu havola Crossref va ilmiy iqtiboslar uchun rasmiy landing page havolasi hisoblanadi.