Namangan davlat universiteti

Ilmiy axborotnomasi

Chop etilgan: 31 Aug 2026 | Maqola Ochiq kirish

UMUMTAʼLIM TIZIMIDA FONETIK MASHQLARNING TASNIFLANISHI

Ganiyeva Dildora Sagdullayevna, Pedagogika fanlari boʻyicha falsafa doktori (PhD), dotsent, Kattaqoʻrgʻon davlat pedagogika instituti
O'zbekcha

UMUMTAʼLIM TIZIMIDA FONETIK MASHQLARNING TASNIFLANISHI

Annotatsiya. Ushbu maqolada “Pedagogika ensiklopediyasi”dagi mashq taʼrifi, uning taʼlimdagi oʻrni va turlari ilmiy- metodik tahlil qilinadi. Mashq koʻnikma va malakalarni shakllantirishning asosiy vositasi sifatida tasniflanadi: tayyorgarlik, tasviriy, asosiy, takrorlovchi-umumlashtiruvchi, ijodiy; analitik, sintetik, analitik-sintetik; ogʻzaki, yozma, aralash shakllar. Fonetik mashqlar talaffuz, intonatsiya, urgʻu va nutq madaniyatini rivojlantirishda markaziy oʻrin tutishi, ular koʻnikma va malaka hosil qiluvchi bosqichlarga boʻlinishi koʻrsatiladi. Mashq tarkibi koʻrsatma, oʻquv materiali, nazorat va oʻz-oʻzini nazorat komponentlaridan iborat. Ona tili taʼlimida muloqotga oʻrgatuvchi, vaziyatli, savol-javob, parafrazlash, matn ustida ishlash mashqlaridan foydalanish zarurligi asoslanadi. Maqol, tez aytish, audio-video, rolli oʻyinlar orqali talaffuzni oʻrgatish samarali ekani, xalq ogʻzaki ijodi namunalari, jumladan “Devonu lugʻotit turk” maqollaridan foydalanish tavsiya etiladi. Shuningdek, 50-yillar darsliklaridagi ijobiy tajriba, notiqlar nutqi, ifodali oʻqish, yodlash, imlo va talaffuz birligi, interfaol usullar, individual yondashuv muhimligi qayd etiladi. Darsliklarda mashq va topshiriqlar tizimini takomillashtirish, nutqiy kompetensiyani uzluksiz shakllantirish, oʻqituvchi malakasini oshirish zarurati taʼkidlanadi.

Kalit so'zlar: mashq, pedagogika ensiklopediyasi, ona tili taʼlimi, fonetik mashqlar, talaffuz, intonatsiya, urgʻu, nutq madaniyati, koʻnikma va malaka, mashq turlari, ijodiy mashqlar, savol va topshiriq, interfaol usullar, xalq maqollari, audio-video materiallar

Русский

КЛАССИФИКАЦИЯ ФОНЕТИЧЕСКИХ УПРАЖНЕНИЙ В СИСТЕМЕ ОБЩЕГО ОБРАЗОВАНИЯ

Аннотация. В данной статье научно-методически анализируется определение упражнения в «Педагогической энциклопедии», его роль в обучении и виды. Упражнение классифицируется как основное средство формирования умений и навыков: подготовительные, иллюстративные, основные, повторительно-обобщающие, творческие; аналитические, синтетические, аналитико-синтетические; устные, письменные, смешанные формы. Показывается, что фонетические упражнения занимают центральное место в развитии произношения, интонации, ударения и культуры речи, а также подразделяются на этапы формирования умений и навыков. Структура упражнения состоит из инструкции, учебного материала, компонентов контроля и самоконтроля. Обосновывается необходимость использования в обучении родному --- 960 --- языку коммуникативных, ситуативных упражнений, упражнений типа «вопрос-ответ», парафразирования и работы с текстом. Отмечается эффективность обучения произношению с помощью пословиц, скороговорок, аудио- и видеоматериалов, ролевых игр, рекомендуется использование образцов устного народного творчества, в том числе пословиц из «Дивану лугат ат-тюрк». Также подчеркивается важность положительного опыта учебников 50-х годов, речи ораторов, выразительного чтения, заучивания наизусть, единства правописания и произношения, интерактивных методов и индивидуального подхода. Подчеркивается необходимость совершенствования системы упражнений и заданий в учебниках, непрерывного формирования речевой компетенции и повышения квалификации учителей.

Ключевые слова: упражнение, педагогическая энциклопедия, обучение родному языку, фонетические упражнения, произношение, интонация, ударение, культура речи, умения и навыки, виды упражнений, творческие упражнения, вопросы и задания, интерактивные методы, народные пословицы, аудио- и видеоматериалы.

English

CLASSIFICATION OF PHONETIC EXERCISES IN THE GENERAL EDUCATION SYSTEM

Abstract. This article presents a scientific and methodological analysis of the definition of “exercise” found in the “Pedagogical Encyclopedia”, as well as its role and types in education. Exercises are classified as the primary means of developing skills and proficiencies, categorized into types such as preparatory, illustrative, core, review-consolidating, and creative; analytical, synthetic, and analytical-synthetic; and oral, written, and mixed forms. The article highlights the central role of phonetic exercises in developing pronunciation, intonation, stress, and speech culture, noting their division into stages that foster skill and proficiency acquisition. The structure of an exercise comprises components such as instructions, learning material, and mechanisms for monitoring and self- assessment. The necessity of employing exercises that foster communication—such as situational tasks, question-and-answer sessions, paraphrasing, and text analysis—in native language education is substantiated. The article recommends teaching pronunciation through proverbs, tongue twisters, audio-visual aids, and role-playing games, specifically advocating for the use of examples from oral folklore, including proverbs from “Diwan Lughat at-Turk”. Furthermore, it emphasizes the importance of positive practices from 1950s textbooks, the study of oratorical speech, expressive reading, memorization, the integration of spelling and pronunciation, interactive methods, and an individualized approach. The need to improve the system of exercises and tasks in textbooks, continuously develop speech competence, and enhance teacher qualifications is emphasized.

Keywords: exercise, pedagogical encyclopedia, mother tongue education, phonetic exercises, pronunciation, intonation, stress, speech culture, skills and proficiency, types of exercises, creative exercises, questions and tasks, interactive methods, folk proverbs, audio-visual materials.

Fayllar

umumtalim-tizimida-fonetik-mashqlarning-tasniflanishi.pdf Yuklab olish

Mobil qurilmada PDF-ni ko'rish uchun ochib oling.

PDF-ni ochish
Ma'lumotlar
Yo'nalish 13.00.00-Pedagogika fanlari
Jurnal 2026-8-son (avgust)
Chop etilgan 31 Aug 2026
Tashkilot Kattaqoʻrgʻon davlat pedagogika instituti
ID 97549-1794044649
Ushbu havola Crossref va ilmiy iqtiboslar uchun rasmiy landing page havolasi hisoblanadi.