Namangan davlat universiteti
Annotatsiya. Maqalada global hám regionallıq klimat ózgerisiniń veterinariyalıq áhmiyetke iye parazitlerdiń (gelmintler, iksod keneleri, qan parazitleri) tarqalıw dinamikasına hám awıl xojalıǵı haywanlarınıń den sawlıǵına tásiri tallanǵan. 2009–2025- jılları járiyalanǵan xalıqaralıq hám milliy ilimiy dereklerdi sistemalı tallaw tiykarında temperatura, jawın-shashın hám ızǵarlıq kórsetkishleriniń parazitlerdiń ómir cikliniń sırtqı ortalıqtaǵı basqıshlarına, aralıq xojayınlar hám tasıwshılar populyaciyasına tásiri bahalanǵan. Temperatura jıyındısı (dáreje-kún) hám Ollerenshaw indeksi sıyaqlı boljaw modelleriniń qollanılıw múmkinshilikleri kórsetilgen. Ózbekstannıń agroklimatlıq aymaqları ushın parazitar qáwiptiń sapalıq boljawı usınılǵan hám beyimlesiwshi profilaktika ilajları tiykarlanǵan.
Kalit so'zlar: klimat ózgerisi, parazitler, gelmintozlar, fasciolyoz, gemonxoz, iksod keneleri, teylerioz, dáreje-kún modeli, epizootologiyalıq boljaw, «Birden-bir den sawlıq».
Аннотация. В статье проанализировано влияние глобального и регионального изменения климата на динамику распространения паразитов ветеринарного значения (гельминтов, иксодовых клещей, кровепаразитов) и здоровье сельскохозяйственных животных. На основе систематического анализа источников 2009–2025 гг. оценено влияние температуры, осадков и влажности на свободноживущие стадии паразитов, популяции промежуточных хозяев и переносчиков. Предложен качественный прогноз паразитарного риска для агроклиматических зон Узбекистана и обоснованы адаптивные меры профилактики.
Ключевые слова: изменение климата, паразиты, гельминтозы, фасциолёз, гемонхоз, иксодовые клещи, прогнозирование.
Abstract. The article analyses the impact of global and regional climate change on the distribution dynamics of parasites of veterinary importance (helminths, ixodid ticks, haemoparasites) and on livestock health. Based on a systematic review of literature published in 2009–2025, the effects of temperature, precipitation and humidity on free-living parasite stages, intermediate hosts and vectors are evaluated. A qualitative parasitic-risk forecast for the agro-climatic zones of Uzbekistan is proposed, and adaptive control measures are substantiated.
Keywords: climate change, parasites, helminthoses, fasciolosis, haemonchosis, ixodid ticks, forecasting.