Namangan davlat universiteti
Annotatsiya. Mazkur maqolada Amudaryo deltasidagi koʻllarning gidroekologik holatini baholash uchun gidroekologik barqarorlikning integral indeksiga (Hydroecological Stability Index – HESI) asoslangan yangicha yondashuv taklif etiladi. Bunday indeksni ishlab chiqish zarurati Janubiy Orolboʻyi suv ekotizimlariga antropogen taʼsirning kuchayishi, Amudaryo oqimining kamayishi, koʻllar minerallashuvining ortishi va gidrologik rejimining oʻzgarishi bilan izohlanadi. Indeks gidrologik, gidrokimyoviy, biologik va ekologik koʻrsatkichlarni yagona baholash tizimiga birlashtiradi. Ishlab chiqilgan metodika delta hududidagi turli koʻllarning holatini qiyosiy tahlil qilish hamda eng zaif suv havzalarini aniqlash imkonini beradi.
Kalit so'zlar: gidroekologiya, Amudaryo deltasining koʻllari, ekotizimlar barqarorligi, integral indeks, Janubiy Orolboʻyi, gidrokimyo, monitoring.
Аннотация. В статье предлагается новый подход к оценке гидроэкологического состояния озёр Амударьинской дельты на основе интегрального индекса гидроэкологической устойчивости (Hydroecological Stability Index – HESI). Необходимость разработки индекса обусловлена усилением антропогенного воздействия на водные экосистемы Южного Приаралья, сокращением стока Амударьи, ростом минерализации и изменением гидрологического режима озёр. Индекс объединяет гидрологические, гидрохимические, биологические и экологические показатели в единую систему оценки. Разработанная методика позволяет проводить сравнительный анализ состояния различных озёр дельты и выявлять наиболее уязвимые водоёмы.
Ключевые слова: гидроэкология, озёра Амударьинской дельты, устойчивость экосистем, интегральный индекс, Южное Приаралье, гидрохимия, мониторинг.
Abstract. The article proposes a new approach to assessing the hydro-ecological state of Amudarya delta lakes based on the integrated hydro-ecological stability index (Hydroecological Stability Index - HESI). The necessity of developing the index is due to the intensification of anthropogenic impact on the water ecosystems of the Southern Aral Sea region, the reduction of the Amu Darya flow, the increase in mineralization, and changes in the hydrological regime of the lakes. The index combines hydrological, hydrochemical, biological, and environmental indicators into a unified assessment system. The developed methodology allows for a comparative analysis of the condition of various lakes in the delta and the identification of the most vulnerable water bodies.
Keywords: hydroecology, Amudarya delta lakes, ecosystem stability, integral index, Southern Aral Sea region, hydrochemistry, monitoring.