Namangan davlat universiteti
Annotatsiya. Maqolada gender tilshunosligining zamonaviy rivojlanish tendensiyalarini hisobga olgan holda o‘zbek va rus tillarida genderning til orqali ifodalanishining psixolingvistik xususiyatlari ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotning dolzarbligi O‘zbekiston Respublikasining ikki tilli makonida til, tafakkur va ijtimoiy o‘ziga xoslik o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni o‘rganishga bo‘lgan qiziqishning ortib borishi bilan izohlanadi. Tadqiqotning maqsadi o‘zbek va rus tillarida so‘zlashuvchilarning gender jihatdan belgilangan nutq xulq-atvorini shakllantirishning umumiy va o‘ziga xos xususiyatlarini aniqlash, shuningdek, nutq kommunikatsiyasi jarayonlariga milliy-madaniy omillarning ta’sirini o‘rganishdan iborat.
Tadqiqotning amaliy ahamiyati olingan natijalardan rus va o‘zbek tillarini o‘qitishda, psixolingvistika, gender lingvistikasi, madaniyatlararo muloqot va zamonaviy ta’lim texnologiyalarini ishlab chiqishda foydalanish imkoniyatidadir
Kalit so'zlar: gender tilshunosligi, psixolingvistika, o‘zbek tili, rus tili, til shaxsi, bilingvizm, nutq xulq-atvori.
Аннотация. В статье рассматриваются психолингвистические особенности языковой репрезентации гендера в узбекском и русском языках с учетом современных тенденций развития гендерной лингвистики. Актуальность исследования обусловлена возрастающим интересом к изучению взаимосвязи языка, мышления и социальной идентичности в условиях билингвального пространства Республики Узбекистан. Цель исследования заключается в выявлении общих и специфических особенностей формирования гендерно маркированного речевого поведения носителей узбекского и русского языков, а также в определении влияния национально-культурных факторов на процессы речевой коммуникации.
Практическая значимость исследования заключается в возможности использования полученных результатов при преподавании русского и узбекского языков, психолингвистики, гендерной лингвистики, межкультурной коммуникации и разработке современных образовательных технологий.
Ключевые слова: гендерная лингвистика, психолингвистика, узбекский язык, русский язык, языковая личность, билингвизм, речевое поведение.
Abstract. The article examines the psycholinguistic features of gender representation in the Uzbek and Russian languages within the framework of contemporary gender linguistics. The relevance of the study is determined by the growing interest in the interaction between language, cognition and social identity in the bilingual environment of the Republic of Uzbekistan. The purpose of the research is to identify common and specific characteristics of gender-marked speech behaviour in Uzbek and Russian speakers and to determine the influence of national and cultural factors on communication processes.
The findings may be applied in teaching Uzbek and Russian, psycholinguistics, gender linguistics and intercultural communication, as well as in the development of modern educational technologies.
Keywords: gender linguistics, psycholinguistics, Uzbek language, Russian language, language personality, bilingualism, speech behaviour.