Namangan davlat universiteti

Ilmiy axborotnomasi

Chop etilgan: 06 Aug 2026 | Maqola Ochiq kirish

NAMANGAN VILOYATI SHEVALARINING SHAKLLANISHI VA AREAL XUSUSIYATLARI

Usmonov Musurmon Mamirali oʻgʻli, NamDU v.b dotsenti
O'zbekcha

NAMANGAN VILOYATI SHEVALARINING SHAKLLANISHI VA AREAL XUSUSIYATLARI

Annotatsiya. Ushbu maqolada Namangan viloyati shevalarining shakllanish jarayoni va ularning areal xususiyatlari ilmiy-nazariy jihatdan yoritilgan. Til taraqqiyoti va evolyutsiyasida xalq shevalarining o‘rni, ularning milliy adabiy til shakllanishi hamda boyib borishidagi lisoniy ahamiyati, shuningdek, areal lingvistika va lingvistik geografiya metodlarining dialektologik tadqiqotlardagi o‘rni atroflicha tahlil qilingan. Maqolada asosiy muammo sifatida o‘zbek shevalarining, xususan, o‘ziga xos lisoniy qatlamga ega bo‘lgan Namangan viloyati shevalarining bugungi kunga qadar areal-lingvistik jihatdan tizimli va yetarli darajada tadqiq etilmagani ko‘rsatib o‘tilgan. Ishning maqsadi — Namangan viloyati shevalarining tarixiy taraqqiyoti, tarqalish hududi, fonetik, leksik-semantik va grammatik xususiyatlarini zamonaviy areal-lingvistik tamoyillar hamda tillararo konvergentsiya jarayonlari asosida ilmiy jihatdan ochib berishdan iborat. Maqolada qiyosiy-tarixiy, tavsifiy va lingvistik xaritalashtirish metodlaridan foydalanilgan. Tadqiqot natijasida sheva materiallarini areal usulda o‘rganish muayyan hudud lisoniy tizimini yaxlit va dinamik tarzda tahlil qilishga xizmat qilishi, shuningdek, o‘zbek adabiy tili tarixini tiklash hamda uning leksikografik bazasini boyitish uchun muhim manba ekanligi ilmiy asoslab berilgan.

Kalit so'zlar: izоfоnеmа, shevashunоslik, shevalar, izоglаssа, areal lingvistika, til areali, adabiy til, lingvistik geоgrafiya, dialekt xususiyatlar

Русский

ФОРМИРОВАНИЕ И АРЕАЛЬНЫЕ ОСОБЕННОСТИ ГОВОРОВ НАМАНГАНСКОЙ ОБЛАСТИ

Аннотация. В данной статье научно-теоретически освещены процесс формирования говоров Наманганской области и их ареальные особенности. Подробно проанализированы роль народных говоров в развитии и эволюции языка, их языковое значение в формировании и обогащении национального литературного языка, а также место методов ареальной лингвистики и лингvisticheskoj geografii v dialektologicheskih issledovaniyah. В качестве основной проблемы в статье указано то, что узбекские говоры, в частности говоры Наманганской области, обладающие специфическим языковым пластом, до сегодняшнего дня не были системно и достаточно исследованы в ареально-лингvisticheskom аспекте. Целью работы является научное раскрытие исторического развития, ареала распространения, фонетических, лексико-семантических и грамматических особенностей говоров Наманганской области на основе современных ареально-лингvisticheskih принципов и процессов межъязыковой конвергенции. В статье использованы сравнительно-исторический, описательный методы и метод лингvisticheskogo kartirovaniya. В результате исследования научно обосновано, что изучение диалектного материала ареальным методом служит целостному и динамичному анализу языковой системы определенного региона, а также является важным источником для восстановления истории узбекского литературного языка и обогащения его лексикографической базы.

Ключевые слова: изофонема, лингвистика, диалекты, изоглосса, ареальная лингвистика, языковой регион, литературный язык, лингвистическая география, диалектные характеристики.

English

FORMATION AND AREAL FEATURES OF NAMANGAN REGION DIALECTS

Abstract. This article highlights the scientific and theoretical foundations of the formation process and areal features of the dialects of the Namangan region. It thoroughly analyzes the role of folk dialects in language development and evolution, their linguistic significance in the formation and enrichment of the national literary language, as well as the role of areal linguistics and linguistic geography methods in dialectological research. As a main problem, the article points out that Uzbek dialects, particularly the dialects of the Namangan region possessing a unique linguistic layer, have not been systematically and sufficiently studied from an areal-linguistic perspective until today. The purpose of the study is to scientifically reveal the historical development, distribution area, phonetic, lexical-semantic, and grammatical features of the dialects of the Namangan region based on modern areal-linguistic principles and interlingual convergence processes. Comparative-historical, descriptive, and linguistic mapping methods were used in the research. As a result of the study, it is scientifically substantiated that studying dialect material through the areal method serves for a holistic and dynamic analysis of the linguistic system of a specific region, and also serves as an important source for restoring the history of the Uzbek literary language and enriching its lexicographical base.

Keywords: isоphоneme, linguistics, dialects, isоglоss, areal linguistics, language area, literary language, linguistic geоgraphy, dialect characteristics.

Fayllar

namangan-viloyati-shevalarining-shakllanishi-va-areal-xususi.pdf Yuklab olish

Mobil qurilmada PDF-ni ko'rish uchun ochib oling.

PDF-ni ochish
Ma'lumotlar
Yo'nalish 10.00.00-Filologiya fanlari
Jurnal 2026-8-son (avgust)
Chop etilgan 06 Aug 2026
Tashkilot NamDU
ID 77814-1786035807
Ushbu havola Crossref va ilmiy iqtiboslar uchun rasmiy landing page havolasi hisoblanadi.
Ilmiy ID-lar