Namangan davlat universiteti
Annotatsiya. Annotatsiya: Mazkur tadqiqotimizda tomchilatib va egatlab sug‘orish usullari orqali yetishtirilgan soyaning “Nafis”, “Madad”, “Orzu” va “Sevinch” navlarining kunlik o‘sish dinamikasi o‘rganilgan. Dala tajribalarida rivojlanish fazalaring chinbarg, g‘unchalash, gullash va dukkaklash bosqichlaridagi o‘rtacha bo‘yi hamda absolyut o‘sish tezligi (AGR) aniqlandi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, barcha navlarda o‘simlik bo‘yining eng jadal o‘sishi gullash bosqichida kuzatildi, dukkaklash bosqichida esa kunlik o‘sish tezligi pasayishi aniqlandi. Tomchilatib sug‘orish sharoitida “Nafis”, “Madad” va “Sevinch” navlarida absolyut o‘sish tezligi hamda o‘rtacha o‘simlik bo‘yi egatlab sug‘orishga nisbatan kam miqdorda yuqori ekanligi kuzatildi. Eng yuqori absolyut o'sish tezligi “Madad” navida gullash bosqichida 1,52 sm/kun, eng past ko‘rsatkich esa Orzu navining chinbarg bosqichida 0,43 sm/kun ni tashkil etdi. Olingan natijalar tomchilatib sug‘orish o‘simliklarning vegetativ o‘sishi va kunlik o‘sish dinamikasini barqarorlashtirish hamda yuqori morfobiologik ko‘rsatkichlarni shakllantirishda samaraliroq sug‘orish usuli ekanligini isbotlaydi.
Kalit so'zlar: Kalit so‘zlar: Absolyut o‘sish tezligi (AGR), “Nafis”, “Madad”, “Orzu”, “Sevinch”, tomchilatib sug‘orish, egatlab sug‘orish, o‘sish dinamikasi.
Аннотация. Аннотация: В данном исследовании изучена динамика суточного роста сортов сои «Нафис», «Мадад», «Орзу» и «Севинч, выращенных в условиях капельного и бороздкового орошения. В полевых опытах определяли среднюю высоту растений и абсолютную скорость роста (AGR) в фазы развития первого настоящего листа, бутонизации, цветения и формирования бобов. Результаты исследований показали, что у всех изученных сортов наиболее интенсивный рост растений наблюдался в фазу цветения, тогда как в фазу формирования бобов отмечалось снижение суточной скорости роста. В условиях капельного орошения у сортов «Нафис», «Мадад» и «Севинч» абсолютная скорость роста и средняя высота растений были несколько выше по сравнению с бороздковым орошением. Максимальная абсолютная скорость роста отмечена у сорта «Мадад» в фазу цветения и составила 1,52 см/сутки, тогда как минимальное значение (0,43 см/сутки) зарегистрировано у сорта «Орзу» в фазу первого настоящего листа. Полученные результаты свидетельствуют о том, что капельное орошение является более эффективным способом полива, обеспечивающим стабилизацию вегетативного роста, суточной динамики роста и формирование высоких морфобиологических показателей растений сои.
Ключевые слова: Ключевые слова: абсолютная скорость роста (AGR), сорта сои, «Нафис», «Мадад», «Орзу», «Севинч», капельное орошение, бороздковое орошение, динамика роста.
Abstract. Abstract: This study investigated the daily growth dynamics of the soybean cultivars Nafis, Madad, Orzu, and Sevinch grown under drip and furrow irrigation conditions. Field experiments were conducted to determine the average plant height and absolute growth rate (AGR) at the first trifoliate leaf, budding, flowering, and pod formation growth stages. The results showed that the highest plant growth rate in all cultivars was observed during the flowering stage, whereas the daily growth rate decreased during the pod formation stage. Under drip irrigation, the Nafis, Madad, and Sevinch cultivars exhibited slightly higher absolute growth rates and average plant heights than those grown under furrow irrigation. The highest absolute growth rate (1.52 cm day⁻¹) was recorded in the Madad cultivar during the flowering stage, while the lowest value (0.43 cm day⁻¹) was observed in the Orzu cultivar at the first trifoliate leaf stage. The obtained results indicate that drip irrigation is a more efficient irrigation method for promoting vegetative growth, stabilizing daily growth dynamics, and improving the morphobiological characteristics of soybean plants.
Keywords: Keywords: absolute growth rate (AGR), soybean cultivars, Nafis, Madad, Orzu, Sevinch, drip irrigation, furrow irrigation, growth dynamics.