Namangan davlat universiteti
Annotatsiya. Ushbu maqolada XIII asrdagi moʻgʻullar istilosi davrida Sulton Jaloliddin Manguberdi fenomenini tadqiq etishning germenevtik va retrospektiv metodologik xususiyatlari ijtimoiy-falsafiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda anʼanaviy xronologik va bayoniy tarixchilik qoliplaridan chekingan holda, oʻrta asr birlamchi manbalari – Shihobiddin an-Nasaviy, Alouddin Juvayniy, Ibn al-Asir, Rashiduddin va Mirzo Ulugʻbek asarlaridagi matn qatlamlarini falsafiy dekonstruksiya qilish maqsad qilingan. V. Diltey, F. Shleyermaxer, X.-G. Gadamer va M. Blok nazariyalari vositasida tarixiy manbalardagi subʼyektlik, ekzistensial tanlov, institusional vakuum va transgressiya hodisalari oʻrtasidagi dialektik bogʻliqlik yoritilgan. Manbalarni germenevtik qayta oʻqish orqali Sulton Jaloliddin kurashining ichki ontologik va maʼnaviy-axloqiy mohiyati aniqlanib, uning milliy oʻzlik va davlatchilik suverenitetini saqlashdagi oʻrni fundamental asoslangan.
Kalit so'zlar: Jaloliddin Manguberdi, germenevtika, retrospeksiya, birlamchi manbalar, tarixiy dekonstruksiya, ekzistensial tanlov, institusional vakuum, transgressiya, milliy oʻzlik, narrativ tahlil.
Аннотация. В данной статье с социально-философской точки зрения анализируются герменевтические и ретроспективные методологические особенности исследования феномена Султана Джалал ад-Дина Манкбурны в эпоху монгольского нашествия XIII века. Отходя от традиционных хронологических и описательных историографических рамок, исследование направлено на философскую деконструкцию текстовых слоев средневековых первоисточников – трудов Шихаб ад-Дина ан-Насави, Ала ад-Дина Джувейни, Ибн ал-Асира, Рашид ад-Дина и Мирзо Улугбека. Посредством теорий В. Дильтея, Ф. Шлейермахера, Х.-Г. Гадамера и М. Блока освещается диалектическая взаимосвязь между субъектностью, экзистенциальным выбором, институциональным вакуумом и явлениями трансгрессии в исторических текстах. Герменевтическое переосмысление источников позволило выявить внутреннюю онтологическую и духовно-нравственную сущность борьбы Султана Джалал ад-Дина и фундаментально обосновать его роль в сохранении национальной идентичности и государственного суверенитета.
Ключевые слова: Джалал ад-Дин Манкбурны, герменевтика, ретроспектива, первоисточники, историческая деконструкция, экзистенциальный выбор, институциональный вакуум, трансгрессия, национальная идентичность, нарративный анализ.
Abstract. This article provides a socio-philosophical analysis of the hermeneutic and retrospective methodological features of studying the phenomenon of Sultan Jalal ad-Din Mangburni during the 13th-century Mongol invasion. Moving away from traditional chronological and descriptive historiographical frameworks, the study aims to philosophically deconstruct the textual layers of medieval primary sources—namely, the works of Shihab al-Din an-Nasawi, Ala al-Din Juwayni, Ibn al-Athir, Rashid al-Din, and Mirzo Ulugh Beg. Utilizing the theories of W. Dilthey, F. Schleiermacher, H.-G. Gadamer, and M. Bloch, the dialectical relationship between subjectivity, existential choice, institutional vacuum, and transgressive phenomena in historical texts is elucidated. Through a hermeneutic re-reading of the sources, the internal ontological and spiritual-ethical essence of Sultan Jalal ad-Dinʼs struggle is uncovered, and his foundational role in preserving national identity and state sovereignty is scientifically substantiated. --- 710 ---
Keywords: Jalal ad-Din Mangburni, hermeneutics, retrospect, primary sources, historical deconstruction, existential choice, institutional vacuum, transgression, national identity, narrative analysis.