Namangan davlat universiteti

Ilmiy axborotnomasi

Chop etilgan: 31 Aug 2026 | Maqola Ochiq kirish

MANIPULYATIV HIYLALAR HAQIDAGI QARASHLARNING TARIXIY-RITORIK VA FALSAFIY SHAKLLANISH XUSUSIYATLARI

Toshov Xurshid Ilxomovich, OʻzMU “Falsafa” kafedrasi, dotsenti, falsafa fanlari doktori (DSc)
O'zbekcha

MANIPULYATIV HIYLALAR HAQIDAGI QARASHLARNING TARIXIY-RITORIK VA FALSAFIY SHAKLLANISH XUSUSIYATLARI

Annotatsiya. Mazkur maqolada manipulyativ hiylalarning qadimgi ritorik anʼanalardan yangi davr falsafasigacha boʻlgan shakllanish jarayoni, ularning mantiqiy, psixologik va lingvistik belgilarining bosqichma-bosqich namoyon boʻlishi tahlil qilinadi. Antik eristika va sofistika, Aristotelning sofistik raddiyalar tasnifi, qadimgi Xitoy stratagemalari, F. Bekon va J. Lokning tildagi noaniqliklarga oid qarashlari hamda A. Shopengauerning eristik dialektika haqidagi mulohazalari oʻzaro aloqadorlikda koʻrib chiqiladi. Tahlil natijasida manipulyativ hiylalarning asosiy tamoyillari mantiqiy qoidalarni ataylab buzish, psixologik taʼsir oʻtkazish va til imkoniyatlaridan maqsadli foydalanish bilan bogʻliq ekani asoslanadi.

Kalit so'zlar: Manipulyativ hiylalar, ritorika, eristika, sofistika, sofistik raddiya, stratagema, mantiqiy xato, psixologik taʼsir, lingvistik noaniqlik, eristik dialektika.

Русский

ИСТОРИКО-РИТОРИЧЕСКИЕ И ФИЛОСОФСКИЕ ОСОБЕННОСТИ ФОРМИРОВАНИЯ ПРЕДСТАВЛЕНИЙ О МАНИПУЛЯТИВНЫХ УЛОВКАХ

Аннотация. В данной статье анализируется процесс формирования манипулятивных уловок — от античных риторических традиций до философии Нового времени, а также поэтапное проявление их логических, психологических и лингвистических признаков. Во взаимосвязи рассматриваются античная эристика и софистика, аристотелевская классификация софистических опровержений, древнекитайские стратагемы, взгляды Ф. Бэкона и Дж. Локка на неопределенность языка, а также рассуждения А. Шопенгауэра об эристической диалектике. В результате анализа обосновывается, что основные принципы манипулятивных уловок связаны с преднамеренным нарушением логических правил, оказанием психологического воздействия и целенаправленным использованием возможностей языка.

Ключевые слова: манипулятивные уловки, риторика, эристика, софистика, софистическое опровержение, стратагема, логическая ошибка, психологическое воздействие, лингвистическая неопределенность, эристическая диалектика.

English

HISTORICAL-RHETORICAL AND PHILOSOPHICAL FEATURES OF THE FORMATION OF VIEWS ON MANIPULATIVE TRICKS

Abstract. This article analyses the formation of manipulative tricks from the ancient rhetorical traditions to the philosophy of the modern era, together with the gradual manifestation of their logical, psychological and linguistic features. Ancient eristics and sophistry, Aristotleʼs classification of sophistical refutations, the stratagems of ancient China, the views of F. Bacon and J. Locke on the ambiguity of language and A. Schopenhauerʼs reflections on eristic dialectic are examined in their interrelation. The analysis substantiates that the basic principles of manipulative tricks are connected with the deliberate violation of logical rules, the exertion of psychological pressure and the purposeful exploitation of the resources of language.

Keywords: manipulative tricks, rhetoric, eristics, sophistry, sophistical refutation, stratagem, logical fallacy, psychological influence, linguistic ambiguity, eristic dialectic.

Fayllar

manipulyativ-hiylalar-haqidagi-qarashlarning-tarixiy-ritorik.pdf Yuklab olish

Mobil qurilmada PDF-ni ko'rish uchun ochib oling.

PDF-ni ochish
Ma'lumotlar
Yo'nalish 09.00.00-Falsafa fanlari
Jurnal 2026-8-son (avgust)
Chop etilgan 31 Aug 2026
Tashkilot Oʻzbekiston Milliy universiteti
ID 23266-1794045853
Ushbu havola Crossref va ilmiy iqtiboslar uchun rasmiy landing page havolasi hisoblanadi.