Namangan davlat universiteti
Annotatsiya. Mazkur maqolada oʻzbek va ingliz tillaridagi frazeologik birliklarning lakunarlik holati qiyosiy-semantik yondashuv asosida tadqiq etiladi. Frazeologik birliklarning toʻliq ekvivalent, qisman ekvivalent, funksional analog va lakunar koʻrinishlari oʻzaro farqlanib, ularning semantik, obrazli, pragmatik hamda lingvomadaniy xususiyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda ingliz va oʻzbek tillaridagi aniq frazeologik birliklar misolida bir xil yoki yaqin maʼnoning turli obrazlar vositasida ifodalanishi, ayrim hollarda esa bir tildagi barqaror birikmaning ikkinchi tilda toʻliq frazeologik muqobilga ega emasligi yoritiladi. Lakunarlikning yuzaga kelishida milliy turmush tarzi, tarixiy-madaniy tajriba, urf-odatlar, ijtimoiy munosabatlar va konseptual metaforalarning oʻrni koʻrsatib beriladi. Shuningdek, lakunar frazeologik birliklarni tarjima qilishda funksional analog, tavsifiy tarjima, kontekstual almashtirish va kompensatsiya kabi usullarning ahamiyati asoslanadi. Tadqiqot natijalari frazeologik lakunarlikni oddiy ekvivalentsizlik emas, balki tillarning milliy-madaniy va obrazli tafakkuridagi farqlarni namoyon etuvchi murakkab lingvistik hodisa sifatida baholash zarurligini koʻrsatadi.
Kalit so'zlar: frazeologik birlik, lakunarlik, frazeologik lakuna, ekvivalentlik, qisman ekvivalentlik, funksional analog, qiyosiy- semantik tahlil, lingvomadaniyat, tarjima, obrazlilik.
Аннотация. В статье исследуется явление лакунарности фразеологических единиц в узбекском и английском языках на основе сравнительно-семантического подхода. Разграничиваются полные эквиваленты, частичные эквиваленты, функциональные аналоги и лакунарные фразеологические единицы, анализируются их семантические, образные, прагматические и лингвокультурные особенности. На конкретных примерах английской и узбекской фразеологии показано, что одинаковое или близкое значение может выражаться посредством различных национально обусловленных образов, а в отдельных случаях устойчивая единица одного языка не имеет полноценного фразеологического соответствия в другом языке. Особое внимание уделяется роли национального образа жизни, историко-культурного опыта, традиций, социальных отношений и концептуальных метафор в формировании фразеологической лакунарности. Рассматриваются также функциональная аналогия, описательный перевод, контекстуальная замена и компенсация как способы передачи лакунарных единиц. Полученные результаты позволяют рассматривать фразеологическую лакунарность не как простое отсутствие эквивалента, а как сложное лингвистическое явление, отражающее различия в национально-культурной и образной концептуализации действительности.
Ключевые слова: фразеологическая единица, лакунарность, фразеологическая лакуна, эквивалентность, частичная эквивалентность, функциональный аналог, сравнительно-семантический анализ, лингвокультура, перевод, образность.
Abstract. This article investigates the lacunarity of phraseological units in Uzbek and English through a comparative-semantic approach. Full equivalents, partial equivalents, functional analogues, and lacunar phraseological units are distinguished, while their semantic, figurative, pragmatic, and linguocultural characteristics are examined. Using specific examples from English and Uzbek phraseology, the study demonstrates that identical or closely related meanings may be expressed through different culturally conditioned images, whereas in some cases a fixed expression in one language has no complete phraseological equivalent in the other. Particular attention is paid to the role of national lifestyles, historical and cultural experience, traditions, social relations, and conceptual metaphors in the emergence of phraseological lacunarity. The study also considers functional analogy, descriptive translation, contextual substitution, and compensation as major strategies for rendering lacunar phraseological units. The findings indicate that phraseological lacunarity should be interpreted not merely as the absence of an equivalent, but as a complex linguistic phenomenon reflecting differences in national-cultural and figurative conceptualization. --- 828 ---
Keywords: phraseological unit, lacunarity, phraseological lacuna, equivalence, partial equivalence, functional analogue, comparative-semantic analysis, linguoculture, translation, figurativeness.