Namangan davlat universiteti

Ilmiy axborotnomasi

Chop etilgan: 31 Aug 2026 | Maqola Ochiq kirish

TARIXIY MANBALARNI TAHLIL QILISHDA SUNʼIY INTELLEKT VA ANʼANAVIY MANBASHUNOSLIK YONDASHUVLARINI INTEGRATSIYALASH METODIKASI

Ergashbayev Shoxruxjon Shuxrat oʻgʻli, Tadqiqotchi, Namangan davlat pedagogika instituti, Namangan, Oʻzbekiston
O'zbekcha

TARIXIY MANBALARNI TAHLIL QILISHDA SUNʼIY INTELLEKT VA ANʼANAVIY MANBASHUNOSLIK YONDASHUVLARINI INTEGRATSIYALASH METODIKASI

Annotatsiya. Mazkur maqolada tarix yoʻnalishi talabalarida tarixiy manbalar bilan ishlash kompetensiyasini shakllantirishda sunʼiy intellekt texnologiyalari bilan anʼanaviy manbashunoslik tahlilini uygʻunlashtirishning ilmiy-metodik asoslari koʻrib chiqiladi. Raqamli taʼlim sharoitida generativ sunʼiy intellekt vositalari tarixiy axborotni qidirish, tizimlashtirish va dastlabki umumlashtirish jarayonlarini sezilarli darajada tezlashtirmoqda, biroq bunday tizimlar tomonidan hosil qilingan maʼlumotlarda faktik xatoliklar, tasdiqlanmagan iqtiboslar va notoʻgʻri talqinlar uchrashi mumkinligi ularni tanqidiy nazardan oʻtkazishni taqozo etadi. Shu sababli tadqiqotda sunʼiy intellekt manbashunoslik tahlilining oʻrnini bosuvchi vosita emas, balki tarixiy maʼlumotlarni qiyoslash va tekshirishga xizmat qiluvchi qoʻshimcha didaktik resurs sifatida talqin etiladi. Tadqiqot natijasida “manbani identifikatsiyalash - tashqi tanqid - ichki tanqid - AI-tahlil - qiyosiy verifikatsiya - tarixiy interpretatsiya - refleksiya” bosqichlaridan iborat yetti bosqichli integrativ metodik model taklif etiladi. Ushbu model talabalarda manba ishonchliligini baholash, sunʼiy intellekt natijalarini dalillar asosida tekshirish va mustaqil ilmiy xulosa chiqarish koʻnikmalarini rivojlantirishga xizmat qiladi.

Kalit so'zlar: tarix taʼlimi, tarixiy manba, manbashunoslik, sunʼiy intellekt, generativ sunʼiy intellekt, manba tanqidi, tashqi tanqid, ichki tanqid, verifikatsiya, tanqidiy fikrlash.

Русский

МЕТОДИКА ИНТЕГРАЦИИ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА И ТРАДИЦИОННЫХ ИСТОЧНИКОВЕДЧЕСКИХ ПОДХОДОВ В АНАЛИЗЕ ИСТОРИЧЕСКИХ ИСТОЧНИКОВ

Аннотация. В статье рассматриваются научно-методические основы интеграции технологий искусственного интеллекта с традиционным источниковедческим анализом при формировании у студентов-историков компетенций работы с историческими источниками. В условиях цифровой образовательной среды инструменты генеративного ИИ существенно ускоряют поиск, систематизацию и первичное обобщение исторической информации, однако в формируемых ими данных могут встречаться фактические ошибки, неподтверждённые ссылки и некорректные интерпретации, что требует их критической проверки. В связи с этим в исследовании искусственный интеллект рассматривается не как средство, заменяющее источниковедческий анализ, а как дополнительный дидактический ресурс, служащий сопоставлению и верификации исторических данных. В результате исследования предложена интегративная семиэтапная методическая модель: «идентификация источника - внешняя критика - внутренняя критика - AI-анализ - сравнительная верификация - историческая интерпретация - рефлексия». Данная модель направлена на развитие у студентов навыков оценки достоверности источника, проверки результатов искусственного интеллекта на основе фактов и формирования самостоятельных научных выводов.

Ключевые слова: историческое образование, исторический источник, источниковедение, искусственный интеллект, генеративный искусственный интеллект, критика источника, внешняя критика, внутренняя критика, верификация, критическое мышление.

English

METHODOLOGY FOR INTEGRATING ARTIFICIAL INTELLIGENCE AND TRADITIONAL SOURCE- CRITICISM APPROACHES IN THE ANALYSIS OF HISTORICAL SOURCES

Abstract. This article examines the scientific and methodological foundations for integrating artificial intelligence technologies with traditional source-criticism analysis in developing history studentsʼcompetencies for working with historical sources. In a digital educational environment, generative AI tools substantially accelerate the search, systematization, and preliminary synthesis of historical information; however, the outputs of such systems may contain factual errors, unverified citations, and inaccurate interpretations, which necessitates their critical examination. Accordingly, the study treats artificial intelligence not as a substitute for source-criticism analysis but as an additional didactic resource that supports the comparison and verification of historical data. The --- 1127 --- study proposes an integrative seven-stage methodological model: “source identification - external criticism - internal criticism - AI analysis - comparative verification - historical interpretation - reflection.” This model is designed to develop studentsʼskills in assessing source reliability, verifying AI-generated outputs against evidence, and forming independent scholarly conclusions.

Keywords: history education, historical source, source criticism, artificial intelligence, generative artificial intelligence, external criticism, internal criticism, verification, critical thinking, digital competence.

Fayllar

tarixiy-manbalarni-tahlil-qilishda-suniy-intellekt-va-anan.pdf Yuklab olish

Mobil qurilmada PDF-ni ko'rish uchun ochib oling.

PDF-ni ochish
Ma'lumotlar
Yo'nalish 13.00.00-Pedagogika fanlari
Jurnal 2026-8-son (avgust)
Chop etilgan 31 Aug 2026
Tashkilot Namangan davlat pedagogika instituti
ID 99715-1794044801
Ushbu havola Crossref va ilmiy iqtiboslar uchun rasmiy landing page havolasi hisoblanadi.