Namangan davlat universiteti
Annotatsiya. Maqolada ekologiya yoʻnalishi talabalarining ingliz tilida kasbiy nutq koʻnikmalarini raqamli taʼlim texnologiyalari asosida rivojlantirish usullari maxsus maqsadlar uchun ingliz tili (ESP) va kompyuter yordamida til oʻrgatish (CALL) nazariyalari doirasida tadqiq etiladi. Kasbiy nutq kompetensiyasining beshta tarkibiy komponenti — terminologik, diskursiv, janr- uslubiy, interaktiv va strategik komponentlar — ajratildi hamda ularning ekologiya sohasidagi namoyon boʻlish shakllari aniqlandi. Raqamli vositalar didaktik vazifasiga koʻra besh guruhga tasniflandi: manba-korpus vositalari, mashq va nazorat platformalari, sinxron va asinxron muloqot vositalari, nutq texnologiyalari hamda modellashtirish va vizualizatsiya vositalari. Shu asosda retseptiv- tayyorgarlik, reproduktiv-mashq va produktiv-kommunikativ bosqichlardan iborat uch bosqichli metodik model ishlab chiqildi. Model samaradorligini tekshirish uchun nazorat va tajriba guruhlari ishtirokidagi tajriba-sinov ishi dizayni hamda CEFR deskriptorlariga asoslangan besh mezonli baholash tizimi taklif etiladi. Tadqiqot natijalari oliy taʼlim muassasalarida ekologiya yoʻnalishi uchun ESP kurslarini loyihalashda qoʻllanilishi mumkin.
Kalit so'zlar: maxsus maqsadlar uchun ingliz tili, ESP, kasbiy nutq kompetensiyasi, raqamli taʼlim texnologiyalari, CALL, ekologiya taʼlimi, terminologik kompetensiya, korpus, CEFR, aralash taʼlim, tajriba-sinov ishi.
Аннотация. В статье в рамках теорий английского языка для специальных целей (ESP) и компьютерного обучения языку (CALL) исследуются методы развития навыков профессиональной речи на английском языке у студентов экологического направления на основе цифровых образовательных технологий. Выделены пять структурных компонентов профессиональной речевой компетенции — терминологический, дискурсивный, жанрово-стилистический, интерактивный и стратегический — и определены формы их проявления в экологической сфере. Цифровые средства классифицированы по дидактической функции на пять групп: ресурсно-корпусные средства, платформы упражнений и контроля, средства синхронной и асинхронной коммуникации, речевые технологии, а также средства моделирования и визуализации. На этой основе разработана трёхэтапная методическая модель, включающая рецептивно- подготовительный, репродуктивно-тренировочный и продуктивно-коммуникативный этапы. Для проверки эффективности модели предложены дизайн опытно-экспериментальной работы с контрольной и экспериментальной группами и пятикритериальная система оценивания, основанная на дескрипторах CEFR. Результаты исследования могут быть использованы при проектировании ESP-курсов для экологического направления в высших учебных заведениях.
Ключевые слова: английский для специальных целей, ESP, профессиональная речевая компетенция, цифровые образовательные технологии, CALL, экологическое образование, терминологическая компетенция, корпус, CEFR, смешанное обучение, опытно-экспериментальная работа.
Abstract. The article investigates, within the frameworks of English for Specific Purposes (ESP) and Computer-Assisted Language Learning (CALL), the methods of developing English professional speaking skills in ecology students through digital educational technologies. Five structural components of professional speaking competence are distinguished — terminological, discursive, genre-stylistic, interactive and strategic — and the forms in which they manifest themselves in the ecological domain are --- 1073 --- identified. Digital tools are classified by didactic function into five groups: resource-and-corpus tools, practice and assessment platforms, synchronous and asynchronous communication tools, speech technologies, and modelling and visualisation tools. On this basis a three- stage methodological model is developed, comprising receptive-preparatory, reproductive-practice and productive-communicative stages. To verify the effectiveness of the model, a design for experimental work involving control and experimental groups is proposed, together with a five-criterion assessment system based on CEFR descriptors. The findings may be applied in designing ESP courses for ecology programmes in higher education institutions.
Keywords: English for Specific Purposes, ESP, professional speaking competence, digital educational technologies, CALL, ecological education, terminological competence, corpus, CEFR, blended learning, experimental work.