Namangan davlat universiteti
Annotatsiya. Maqolada femtosekundli lazer impulslarini shakllantirishning zamonaviy usullari tizimli tahlil qilingan. Impuls parametrlarini boshqarishning to‘rt bosqichi — rezonator ichida generatsiya, chirplangan impulslarni kuchaytirish (CPA/OPCPA), chiziqli dispersiyani boshqarish va nochiziqli post-kompressiya — yagona texnologik zanjir sifatida ko‘rib chiqilgan. Dasturlanadigan shakllantirish vositalari (4f-Furye sxemasi, suyuq kristalli fazoviy yorug‘lik modulyatorlari, akustooptik dasturlanadigan dispersion filtrlar, deformatsiyalanuvchi ko‘zgular) qiyosiy baholangan. Bo‘shliqli tolalar va ko‘p o‘tishli kameralar yordamida bir necha tebranish davriga teng impulslarni yuqori o‘rtacha quvvatda olish yo‘nalishi yoritilgan. Adaptiv teskari aloqali optimallashtirish va neyron tarmoqlar asosidagi intellektual boshqaruv, fazoviy-vaqtinchalik shakllantirish hamda burst rejimlari zamonaviy tendensiyalar sifatida tahlil qilingan. Impulslarni diagnostika qilish usullari umumlashtirilib, sohaning asosiy cheklovlari va istiqbolli yo‘nalishlari asoslab berilgan.
Kalit so'zlar: femtosekundli impuls, impulsni shakllantirish, chirplangan impulsni kuchaytirish, dispersiyani boshqarish, ko‘p o‘tishli kamera, fazoviy yorug‘lik modulyatori, akustooptik dispersion filtr, adaptiv optimallashtirish, few-cycle impuls, tashuvchi-o‘rov fazasi.
Аннотация. В статье систематически проанализированы современные методы формирования фемтосекундных лазерных импульсов. Четыре этапа управления параметрами импульса — внутрирезонаторная генерация, усиление чирпированных импульсов (CPA/OPCPA), линейное управление дисперсией и нелинейная посткомпрессия — рассмотрены как единая технологическая цепочка. Сравнительно оценены программируемые средства формирования (4f-схема Фурье, жидкокристаллические пространственные модуляторы света, акустооптические программируемые дисперсионные фильтры, деформируемые зеркала). Освещено направление получения импульсов длительностью в несколько периодов колебаний при высокой средней мощности с помощью полых волокон и многопроходных ячеек. Проанализированы адаптивная оптимизация с обратной связью и интеллектуальное управление на основе нейронных сетей, пространственно-временное формирование и burst-режимы. Обобщены методы диагностики импульсов, обоснованы основные ограничения и перспективные направления развития области.
Ключевые слова: фемтосекундный импульс, формирование импульса, усиление чирпированных импульсов, управление дисперсией, многопроходная ячейка, пространственный модулятор света, акустооптический дисперсионный фильтр, адаптивная оптимизация, few-cycle импульс, фаза огибающей относительно несущей.
Abstract. The paper systematically analyses modern methods for shaping femtosecond laser pulses. Four stages of pulse-parameter control — intracavity generation, chirped-pulse amplification (CPA/OPCPA), linear dispersion management and nonlinear post-compression — are treated as a single technological chain. Programmable shaping tools (the 4f Fourier arrangement, liquid-crystal spatial light modulators, acousto-optic programmable dispersive filters, deformable mirrors) are compared. The generation of few-cycle pulses at high average power using hollow-core fibres and multipass cells is discussed. Adaptive feedback optimisation and neural-network-based intelligent control, spatiotemporal shaping and burst regimes are analysed as current trends. Pulse characterisation methods are summarised, and the principal limitations and promising directions of the field are substantiated.
Keywords: femtosecond pulse, pulse shaping, chirped pulse amplification, dispersion management, multipass cell, spatial light modulator, acousto-optic dispersive filter, adaptive optimisation, few-cycle pulse, carrier-envelope phase.