Namangan davlat universiteti
Annotatsiya. Maqolada boʻlajak tarjimonlarning kasbiy-yoʻnaltirilgan muloqot kompetensiyasini TESOL metodikasi asosida rivojlantirishning pedagogik mexanizmlari kompetensiyaviy yondashuv va ijtimoiy konstruktivizm nazariyasi doirasida tadqiq etiladi. Tadqiqot materialini tarjimon kompetensiyasining xalqaro modellari (PACTE, EMT), TESOL metodikasining nazariy manbalari hamda tarjimonlik yoʻnalishi oʻquv-normativ hujjatlari tashkil etdi. Nazariy tahlil, tizimli yondashuv, qiyosiy tahlil va modellashtirish metodlari asosida kasbiy-yoʻnaltirilgan muloqot kompetensiyasining oltita tarkibiy komponenti — lingvistik- diskursiv, madaniyatlararo, kasbiy-terminologik, interaktiv-mediativ, strategik-refleksiv va deontologik-etik komponentlar — ajratildi. TESOL metodikasining tarjimon tayyorlashga tatbiq etilishi mumkin boʻlgan yettita tamoyili aniqlanib, ular asosida oltita pedagogik mexanizm asoslandi: kommunikativ vaziyatni modellashtirish, topshiriq asosidagi taʼlim, skaffolding va mustaqillikni bosqichma- bosqich oshirish, hamkorlikdagi loyiha ishi, konstruktiv qayta aloqa va xato tahlili hamda refleksiv amaliyot. Mexanizm va komponent oʻrtasidagi muvofiqlik matritsasi, toʻrt bosqichli model hamda kompetensiya rivojlanishining uch darajali baholash shkalasi taklif etildi.
Kalit so'zlar: kasbiy-yoʻnaltirilgan muloqot kompetensiyasi, tarjimon tayyorlash, TESOL metodikasi, kommunikativ yondashuv, topshiriq asosidagi taʼlim, skaffolding, refleksiv amaliyot, madaniyatlararo muloqot, mediatsiya, deontologiya, pedagogik mexanizm.
Аннотация. В статье в рамках компетентностного подхода и теории социального конструктивизма исследуются педагогические механизмы развития профессионально ориентированной коммуникативной компетенции будущих переводчиков на основе методики TESOL. Материалом исследования послужили международные модели переводческой компетенции (PACTE, EMT), теоретические источники методики TESOL, а также учебно-нормативные документы переводческого направления. На основе теоретического анализа, системного подхода, сравнительного анализа и моделирования выделены шесть структурных компонентов профессионально ориентированной коммуникативной компетенции — лингвистико-дискурсивный, межкультурный, профессионально-терминологический, интерактивно- медиативный, стратегическо-рефлексивный и деонтологическо-этический. Определены семь принципов методики TESOL, применимых к подготовке переводчиков, и на их основе обоснованы шесть педагогических механизмов: моделирование коммуникативной ситуации, обучение на основе заданий, скаффолдинг и поэтапное повышение самостоятельности, совместная проектная работа, конструктивная обратная связь и анализ ошибок, а также рефлексивная практика. Предложены матрица соответствия «механизм — компонент», четырёхэтапная модель и трёхуровневая шкала оценивания.
Ключевые слова: профессионально ориентированная коммуникативная компетенция, подготовка переводчиков, методика TESOL, коммуникативный подход, обучение на основе заданий, скаффолдинг, рефлексивная практика, межкультурная коммуникация, медиация, деонтология, педагогический механизм.
Abstract. The article examines, within the competence approach and social constructivist theory, the pedagogical mechanisms for developing the professionally oriented communicative competence of future translators through TESOL methodology. The research --- 1089 --- material comprises international models of translator competence (PACTE, EMT), the theoretical sources of TESOL methodology, and the curricular and normative documents of translation programmes. Theoretical analysis, a systemic approach, comparative analysis and modelling made it possible to distinguish six structural components of professionally oriented communicative competence: linguistic-discursive, intercultural, professional-terminological, interactive-mediative, strategic-reflective and deontological-ethical. Seven principles of TESOL methodology applicable to translator training are identified, and on their basis six pedagogical mechanisms are substantiated: modelling communicative situations, task-based learning, scaffolding with the gradual transfer of autonomy, collaborative project work, constructive feedback and error analysis, and reflective practice. A mechanism-to-component correspondence matrix, a four-stage model and a three-level assessment scale are proposed.
Keywords: professionally oriented communicative competence, translator training, TESOL methodology, communicative approach, task-based learning, scaffolding, reflective practice, intercultural communication, mediation, deontology, pedagogical mechanism.