Namangan davlat universiteti
Annotatsiya. Tadqiqotimizda xlor bilan legirlangan poluizolyator monokristall tellurid kadmiy fotoqabulqilgichga ega gaz razryadli tizimning (GRT) fotoelektrik xarakteristikalari keltirilgan. Xona haroratida 80 va 200 Torr qoldiq bosimlarda volt-amper hamda vatt-amper tavsiflari oʻlchangan hamda vismut plyonkasi uchun D(H) sensitometrik bogʻlanishlar olingan. Tadqiqotimizning Volt-amper tavsiflarning boshlangʻich qismidagi anomal uchastka razryad oraligʻini chegaralovchi slyuda tirqishining perimetri boʻylab yuzaga keladigan sirtiy teshilish bilan bogʻliqligi koʻrsatildi va bu hodisani bartaraf etuvchi konstruksiya qoʻllanildi. Vatt- amper tavsiflari esa yorugʻlik intensivligining 3·10⁻⁶–3·10⁻³ Vt/sm² oraligʻida chiziqli ekanligi aniqlandi; GRTning optik sezgirligi 10⁻⁶ Vt/sm², ekspozitsiya boʻyicha sezgirligi esa 10⁻³ J/sm² ni tashkil etdi. Nikel va oltin kontaktlar taqqoslanib, nikel kontakt tizimda kattaroq tok berishi qayd qilindi.
Kalit so'zlar: gaz razryadli tizim, tellurid kadmiy, fotoqabulqilgich, volt-amper tavsif, vatt-amper tavsif, sensitometrik xarakteristika, optik sezgirlik, sirtiy teshilish.
Аннотация. В статье приведены фотоэлектрические характеристики газоразрядной системы (ГРС) с фотоприёмником из полуизолирующего монокристаллического теллурида кадмия, легированного хлором. При комнатной температуре и остаточных давлениях 80 и 200 Торр измерены вольт-амперные и ватт-амперные характеристики, для плёнки висмута получена сенситометрическая зависимость D(H). Показано, что аномальный участок начальной части вольт-амперных характеристик связан с поверхностным пробоем вдоль периметра отверстия в слюдяной пластине, ограничивающей разрядный промежуток; применена конструкция, устраняющая это явление. Установлено, что ватт- амперные характеристики линейны в диапазоне интенсивности излучения 3·10⁻⁶–3·10⁻³ Вт/см²; оптическая чувствительность ГРС составила 10⁻⁶ Вт/см², чувствительность по экспозиции — 10⁻³ Дж/см². При сравнении никелевого и золотого контактов отмечено, что никелевый контакт обеспечивает больший ток в системе.
Ключевые слова: газоразрядная система, теллурид кадмия, фотоприёмник, вольт-амперная характеристика, ватт-амперная характеристика, сенситометрическая характеристика, оптическая чувствительность, поверхностный пробой.
Abstract. The paper presents the photoelectric characteristics of a gas-discharge system (GDS) with a photodetector made of semi-insulating single-crystal cadmium telluride doped with chlorine. Current-voltage and watt-ampere characteristics were measured at room temperature and residual pressures of 80 and 200 Torr, and a D(H) sensitometric curve was obtained for a bismuth film. The anomalous section in the initial part of the current-voltage curves is shown to be caused by surface breakdown along the perimeter of the aperture in the mica plate bounding the discharge gap; a design eliminating this effect was applied. The watt-ampere characteristics were found to be linear over the radiation intensity range of 3·10⁻⁶ -3·10⁻³ W/cm²; the optical sensitivity of the GDS was 10⁻⁶ W/cm² --- 203 --- and the exposure sensitivity 10⁻³ J/cm². A comparison of nickel and gold contacts showed that the nickel contact yields a higher current in the system.
Keywords: gas-discharge system, cadmium telluride, photodetector, current-voltage characteristic, watt-ampere characteristic, sensitometric characteristic, optical sensitivity, surface breakdown.