Namangan davlat universiteti
Annotatsiya. Mazkur maqolada 2D yarimoʻtkazgichlarda qatlamlarning oʻzaro burilish burchagi (twist angle) oʻzgarishining elektron zonalar tuzilishiga taʼsiri kvant-mexanik modellashtirish asosida tadqiq etiladi. Ikki oʻlchamli materiallarda qatlamlararo burilish natijasida hosil boʻladigan moiré strukturalarning elektron energetik spektri, zonalar dispersiyasi va taqiqlangan zona kengligiga taʼsiri nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Twist burchagining oʻzgarishi natijasida elektron holatlarining lokalizatsiyasi, qatlamlararo oʻzaro taʼsir va elektronlarning effektiv massasi kabi parametrlarning oʻzgarish mexanizmlari yoritiladi. Tadqiqotda kvant-mexanik yondashuvlar, jumladan, zichlik funksionali nazariyasi (DFT), tight-binding modeli va moiré superpanjara asosidagi kontinuum modellaridan foydalanish imkoniyatlari koʻrib chiqiladi. Olingan nazariy natijalar twist burchagini boshqarish orqali 2D yarimoʻtkazgichlarning elektron xossalarini maqsadli ravishda oʻzgartirish va ularning nanoelektronika, optoelektronika hamda kvant texnologiyalaridagi potensial qoʻllanilishlarini asoslash imkonini beradi.
Kalit so'zlar: 2D yarimoʻtkazgichlar, twistronika, twist burchagi, moiré struktura, moiré superpanjara, elektron zonalar tuzilishi, energetik spektr, band gap, qatlamlararo oʻzaro taʼsir, kvant-mexanik modellashtirish, zichlik funksionali nazariyasi, DFT, tight-binding modeli, elektron holatlar, elektron dispersiyasi, effektiv massa, nanoelektronika, optoelektronika, kvant texnologiyalari
Аннотация. В статье исследуется влияние угла взаимного поворота слоев (twist angle) в двумерных полупроводниках на структуру электронных зон с использованием методов квантово-механического моделирования. Теоретически анализируется влияние возникающих при относительном повороте слоев мозаичных структур на энергетический спектр электронов, дисперсию зон и ширину запрещенной зоны. Рассматриваются механизмы изменения локализации электронных состояний, межслойного взаимодействия и эффективной массы носителей заряда в зависимости от угла поворота. Особое внимание уделяется возможностям применения квантово-механических подходов, включая теорию функционала плотности (DFT), tight-binding модель и континуальные модели моире-сверхрешетки. Полученные теоретические результаты позволяют определить закономерности управления электронными свойствами двумерных полупроводников посредством изменения угла поворота слоев и обосновать перспективы их применения в наноэлектронике, оптоэлектронике и квантовых технологиях.
Ключевые слова: двумерные полупроводники, твистроника, угол поворота, моире-структура, моире-сверхрешетка, структура электронных зон, энергетический спектр, запрещенная зона, межслойное взаимодействие, квантово- механическое моделирование, теория функционала плотности, DFT, tight-binding модель, электронные состояния, электронная дисперсия, эффективная масса, наноэлектроника, оптоэлектроника, квантовые технологии
Abstract. This paper investigates the influence of the twist angle between layers in two-dimensional semiconductors on their electronic band structure using quantum-mechanical modeling approaches. The study theoretically analyzes the effects of moiré structures formed by the relative rotation of atomic layers on the electronic energy spectrum, band dispersion, and band gap. The mechanisms governing changes in the localization of electronic states, interlayer interactions, and effective carrier mass as a function of the twist angle are considered. Particular attention is given to quantum-mechanical approaches, including density functional theory (DFT), tight-binding models, and continuum models based on moiré superlattices. The theoretical analysis provides an opportunity to identify the dependence of the electronic properties of two-dimensional semiconductors on the twist angle and to establish the potential of twist-angle engineering for controlling their electronic characteristics. The obtained results are relevant to the development of advanced nanoelectronic, optoelectronic, and quantum devices based on two-dimensional semiconductor materials. --- 182 ---
Keywords: two-dimensional semiconductors, twistronics, twist angle, moiré structure, moiré superlattice, electronic band structure, energy spectrum, band gap, interlayer interaction, quantum-mechanical modeling, density functional theory, DFT, tight- binding model, electronic states, band dispersion, effective mass, nanoelectronics, optoelectronics, quantum technologies