Namangan davlat universiteti
Annotatsiya. Neft-gaz sanoatida, shuningdek kommunal xoʻjaligi suv taʼminotida qoʻllaniladigan mineral tuzlar toʻplanishi ingibitorlarini natriy lignosulfonat va organofosfonatlar asosida sintez qilish jarayonining texnologik parametrlari oʻrganildi. Somondan ajratilgan lignin sulfolash va sulfonatlash orqali natriy lignosulfonatga aylantirilib, keyin nitrilotrimetilenfosfon kislota (NTF) va oksietilidendifosfon kislota (OEDF) bilan modifikatsiya qilindi. Modifikatsiyalashning maqbul parametrlari, xususan reagentlar miqdori, harorat, muhit pH qiymati va jarayon davomiyligi koʻrib chiqildi. Olingan tizimlarning ingibirlash samaradorligi, tuzlarga chidamliligi va termik barqarorligi taqqoslandi. Natriy lignosulfonatning OEDF va NTF bilan modifikatsiyalanishi fosfon guruhlarini kiritish va kompleks hosil qilish imkoniyatini oshirishi, shuningdek ultrabinafsha spektrda dastlabki natriy lignosulfonat spektridan farq qiluvchi signallar hosil boʻlishi bilan tavsiflandi.
Kalit so'zlar: natriy lignosulfonat, lignin, organofosfonatlar, OEDF, NTF, mineral tuzlar, ingibitor, fosfon guruhlari, ultrabinafsha spektr.
Аннотация. Изучены технологические параметры синтеза ингибиторов отложения минеральных солей на основе лигносульфоната натрия и органофосфонатов, применяемых в нефтегазовой промышленности, а также в коммунальном водоснабжении. Лигнин, выделенный из соломы, превращали в лигносульфонат натрия путём сульфирования и последующего сульфонатирования, после чего модифицировали нитрилотриметиленфосфоновой кислотой (НТФ) и оксиэтилидендифосфоновой кислотой (ОЭДФ). Рассмотрены оптимальные параметры модифицирования, включая количество реагентов, температуру, pH среды и продолжительность процесса. Сопоставлены ингибирующая эффективность, устойчивость к солям и термическая стабильность полученных систем. Модифицирование лигносульфоната натрия ОЭДФ и НТФ характеризовалось введением фосфонатных групп и повышением возможности образования комплексов, а также появлением сигналов в ультрафиолетовом спектре, отличающихся от спектра исходного лигносульфоната натрия.
Ключевые слова: лигносульфонат натрия, лигнин, органофосфонаты, ОЭДФ, НТФ, минеральные соли, ингибитор, фосфонатные группы, ультрафиолетовый спектр.
Abstract. The technological parameters of the synthesis of mineral scale inhibitors based on sodium lignosulfonate and organophosphonates, used in the oil and gas industry as well as in municipal water supply, were studied. Lignin separated from straw was converted into sodium lignosulfonate through sulfonation and subsequent sulfonatization, and then modified with nitrilotrimethylene phosphonic acid (NTF) and oxyethylidene diphosphonic acid (OEDF). The optimal parameters of modification, including the reagent amount, temperature, pH of the medium and process duration, were considered. The inhibition efficiency, salt resistance and thermal stability of the obtained systems were compared. Modification of sodium lignosulfonate with OEDF and NTF was characterized by the introduction of phosphonate groups and an increased possibility of complex formation, as well as by the appearance of signals in the ultraviolet spectrum differing from the spectrum of the initial sodium lignosulfonate.
Keywords: sodium lignosulfonate, lignin, organophosphonates, OEDF, NTF, mineral salts, inhibitor, phosphonate groups, ultraviolet spectrum.