Namangan davlat universiteti
Annotatsiya. Maqolada Abu Rayhon Beruniy ilmiy merosida empirik bilimlarning shakllanishiga taʼsir koʻrsatgan tarixiy, siyosiy, madaniy va intellektual muhit tahlil qilinadi. Beruniy ilmiy tafakkuri alohida shaxsiy isteʼdod mahsuli sifatida emas, balki Xorazm ilmiy muhiti, musulmon Sharqidagi tarjima va ilmiy meros anʼanalari, Gʻaznaviylar davri, Hindiston bilan bevosita tanishuv, astronomiya, geografiya, mineralogiya va tarixiy-etnografik tadqiqotlarga boʻlgan amaliy ehtiyojlar bilan bogʻliq holda yoritiladi. Tadqiqot natijalari Beruniy merosida empirik bilim kuzatuv, tajriba, oʻlchov, qiyosiy tahlil va manbalarni tekshirish tizimi sifatida shakllanganini koʻrsatadi.
Kalit so'zlar: Beruniy, empirik bilim, Xorazm, Maʼmun akademiyasi, Gʻaznaviylar, Hindiston, astronomiya, geografiya, mineralogiya, manbashunoslik
Аннотация. В статье анализируется историческая, политическая, культурная и интеллектуальная среда, повлиявшая на формирование эмпирического знания в научном наследии Абу Райхана Бируни. Научное мышление Бируни рассматривается не только как результат личного таланта, но и как явление, связанное с хорезмской научной средой, традициями перевода и научного наследия мусульманского Востока, эпохой Газневидов, непосредственным знакомством с Индией, а также практическими потребностями астрономии, географии, минералогии и историко-этнографических исследований. Результаты показывают, что эмпирическое знание у Бируни формировалось как система наблюдения, опыта, измерения, сравнительного анализа и проверки источников.
Ключевые слова: Бируни, эмпирическое знание, Хорезм, Академия Мамуна, Газневиды, Индия, астрономия, география, минералогия, источниковедение
Abstract. The article examines the historical, political, cultural, and intellectual environment that influenced the formation of empirical knowledge in the scientific legacy of Abu Rayhan al-Biruni. His scientific thought is interpreted not merely as the product of individual genius, but as a phenomenon shaped by the Khwarazmian scholarly milieu, the translation and intellectual traditions of the Muslim East, the Ghaznavid period, direct contact with India, and the practical needs of astronomy, geography, mineralogy, and historical-ethnographic inquiry. The study shows that empirical knowledge in al-Biruniʼs legacy developed as a system of observation, experience, measurement, comparative analysis, and source verification.
Keywords: al-Biruni, empirical knowledge, Khwarazm, Maʼmun Academy, Ghaznavids, India, astronomy, geography, mineralogy, source studies.