Namangan davlat universiteti
Annotatsiya. Mazkur maqolada xitoy tilidagi turgʻun birikmalar (xiguanyongyu 习惯用语)ning semantik tuzilishi ikki asosiy qatlam — yuzaki maʼno va haqiqiy maʼno — nuqtai nazaridan tahlil qilinadi. Xitoy tilshunosligidagi turli ilmiy yondashuvlar (Sun Weizhang, Wen Duanzheng, Fu Huaiqing, Liu Shuxin, Jia Yande) qiyosiy tarzda koʻrib chiqilib, ularning umumiy nazariy negizga ega ekanligi asoslanadi. Tadqiqot natijasida turgʻun birikmalarning haqiqiy maʼnosi ikki komponentdan — asosiy maʼno va qoʻshimcha maʼno (semantik tus)dan — tashkil topishi aniqlanadi hamda semantik tusning olti turi (emotsional, munosabat, baholovchi, obrazli, uslubiy, registr) zamonaviy audiovizual korpus misollari asosida yoritiladi. Tadqiqot xitoy-oʻzbek qiyosiy frazeologiyasi va tarjimashunosligi uchun amaliy ahamiyatga ega.
Kalit so'zlar: xiguanyongyu, turgʻun birikma, yuzaki maʼno, haqiqiy maʼno, semantik tus, asosiy maʼno, qoʻshimcha maʼno, chengyu, guanyongyu, kognitiv semantika.
Аннотация. В статье анализируется семантическая структура устойчивых сочетаний китайского языка (xiguanyongyu) с точки зрения двух основных слоёв — поверхностного и действительного значения. Рассматриваются подходы ведущих китайских лингвистов и устанавливается, что действительное значение состоит из основного значения и дополнительного значения (семантической окраски), выделяются шесть типов семантической окраски на материале современного аудиовизуального корпуса.
Ключевые слова: xiguanyongyu, устойчивое сочетание, поверхностное значение, действительное значение, семантическая окраска, когнитивная семантика.
Abstract. This article analyzes the semantic structure of Chinese habitual expressions (xiguanyongyu) through two fundamental layers — surface meaning and real meaning. Comparative approaches by leading Chinese linguists (Sun Weizhang, Wen Duanzheng, Fu Huaiqing, Liu Shuxin, Jia Yande) are examined, demonstrating their shared theoretical foundation. The study establishes that the real meaning of these units consists of a rational (core) meaning and an additional semantic tint, and identifies six types of semantic tint (emotional, attitudinal, evaluative, imagistic, stylistic, and register) illustrated with examples from a modern audiovisual corpus. The findings hold practical value for Chinese–Uzbek comparative phraseology and translation studies.
Keywords: xiguanyongyu, fixed expression, surface meaning, real meaning, semantic tint, rational meaning, additional meaning, chengyu, guanyongyu, cognitive semantics.