Namangan davlat universiteti
Annotatsiya. Maqolada Viktor Aleksandrovich Uspenskiy (1879–1949) pedagogik qarashlarining boʻlajak oʻqituvchilar kasbiy-maʼnaviy tayyorgarligini rivojlantirishdagi ahamiyati tadqiq etiladi. Muallif olimning maxsus pedagogik risola qoldirmaganini eʼtirof etib, uning qarashlarini hujjatlashtirilgan amaliy faoliyat – Toshkent Xalq konservatoriyasidagi dars berish tajribasi, Buxoroda Shashmaqomni notaga olish ishi, Markaziy Osiyo boʻylab ilmiy ekspeditsiyalar va milliy kadrlar tayyorlash faoliyati – asosida qayta tiklangan tamoyillar tizimi sifatida talqin qiladi. Tadqiqotda mazkur tamoyillarning besh guruhi ajratilib, ularning zamonaviy pedagogik taʼlimdagi talqini asoslanadi hamda tarixiy-pedagogik merosdan foydalanishning besh shakli ishlab chiqiladi. Shuningdek, biografik materialdan foydalanishning rasmiylashuv xavfi va uni oldini olish shartlari tahlil qilinadi. Xulosada tarixiy shaxs namunasi vaʼz shaklida emas, tahlil obyekti sifatida taqdim etilgandagina tarbiyaviy kuchga ega boʻlishi asoslab beriladi.
Kalit so'zlar: Viktor Uspenskiy, pedagogik meros, kasbiy-maʼnaviy tayyorgarlik, tarixiy-pedagogik rekonstruksiya, madaniyat sohibiga hurmat, milliy musiqa merosi, namuna va modellashtirish, xarakter tarbiyasi, maʼnaviy tarbiya, oliy pedagogik taʼlim.
Аннотация. В статье исследуется значение педагогических взглядов Виктора Александровича Успенского (1879– 1949) в развитии профессионально-духовной подготовленности будущих учителей. Признавая, что учёный не оставил специального педагогического трактата, автор интерпретирует его взгляды как систему принципов, реконструированных на основе документированной практической деятельности – преподавания в Ташкентской народной консерватории, нотной записи Шашмакома в Бухаре, научных экспедиций по Средней Азии и подготовки национальных кадров. Выделяются пять групп данных принципов, обосновывается их современная педагогическая интерпретация, разрабатываются пять форм использования историко-педагогического наследия. Анализируется риск формализации биографического материала и условия его предупреждения. В заключении обосновывается, что пример исторической личности обретает воспитательную силу лишь тогда, когда предъявляется не как проповедь, а как объект анализа.
Ключевые слова: Виктор Успенский, педагогическое наследие, профессионально-духовная подготовленность, историко-педагогическая реконструкция, уважение к носителю культуры, национальное музыкальное наследие, пример и моделирование, воспитание характера, духовное воспитание, высшее педагогическое образование.
Abstract. The article examines the significance of the pedagogical views of Viktor Aleksandrovich Uspensky (1879–1949) in developing the professional and spiritual readiness of future teachers. Recognizing that the scholar left no special pedagogical treatise, the author interprets his views as a system of principles reconstructed from documented practical activity: teaching at the Tashkent Peopleʼs Conservatory, the notation of Shashmaqom in Bukhara, scientific expeditions across Central Asia, and the training of national specialists. Five groups of such principles are distinguished, their contemporary pedagogical interpretation is substantiated, and five forms of using the historical-pedagogical heritage are elaborated. The risk of formalizing biographical material and the conditions for preventing it are analysed. In conclusion, it is substantiated that the example of a historical figure acquires educative power only when it is presented as an object of analysis rather than as a sermon.
Keywords: Viktor Uspensky, pedagogical heritage, professional and spiritual readiness, historical-pedagogical reconstruction, respect for the culture bearer, national musical heritage, example and modelling, character education, spiritual education, higher pedagogical education.