Namangan davlat universiteti
Annotatsiya. Mazkur maqolada lingvistik va madaniy adekvatlik tushunchalarining zamonaviy tilshunoslik, tarjimashunoslik va lingvokulturologiya doirasidagi nazariy-metodologik asoslari yoritiladi. Tadqiqotda lingvistik adekvatlik til birliklarining semantik, grammatik, uslubiy va pragmatik xususiyatlarini asl matn mazmuniga muvofiq tarzda qayta yaratish nuqtayi nazaridan tahlil qilinadi. Shu bilan birga, madaniy adekvatlik tarjima jarayonida milliy-madaniy xususiyatlar, realiyalar, frazeologik birliklar, milliy konseptlar, urf-odatlar, anʼanalar hamda muayyan xalqning tarixiy va ijtimoiy tajribasini toʻgʻri aks ettirishni nazarda tutishi asoslanadi. Maqolada lingvistik va madaniy adekvatlikni taʼminlashning semantik, funksional-pragmatik, kommunikativ va lingvomadaniy yondashuvlari umumlashtiriladi hamda ushbu nazariy qoidalar “Oʻtkan kunlar” romanining rus tiliga tarjimalari misolida amaliy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari tarjima jarayonida til va madaniyatning oʻzaro munosabatini kompleks oʻrganish, milliy- madaniy mazmunni saqlab qolish hamda tarjima matnining oʻquvchi uchun tabiiy va tushunarli boʻlishini taʼminlash muhimligini koʻrsatadi.
Kalit so'zlar: adekvatlik tushunchasi, lingvistik adekvatlik, madaniy adekvatlik, ekvivalentlik, milliy kolorit, lingvistik xususiyatlar, realiya.
Аннотация. В данной статье раскрываются теоретико-методологические основы понятий лингвистической и культурной адекватности в рамках современной лингвистики, переводоведения и лингвокультурологии. Лингвистическая адекватность анализируется с точки зрения воссоздания семантических, грамматических, стилистических и прагматических свойств языковых единиц в соответствии с содержанием исходного текста. Вместе с тем обосновывается, что культурная адекватность предполагает точную передачу в процессе перевода национально-культурных особенностей, реалий, фразеологических единиц, национальных концептов, обычаев, традиций, а также исторического и социального опыта конкретного народа. В статье обобщаются семантический, функционально-прагматический, коммуникативный и лингвокультурный подходы к обеспечению лингвистической и культурной адекватности, и эти теоретические положения анализируются практически на примере русских переводов романа «Минувшие дни». Результаты исследования показывают важность комплексного изучения взаимодействия языка и культуры в процессе перевода, сохранения национально-культурного содержания и обеспечения естественности и понятности переводного текста для читателя.
Ключевые слова: понятие адекватности, лингвистическая адекватность, культурная адекватность, эквивалентность, национальный колорит, лингвистические особенности, реалия.
Abstract. This article examines the theoretical and methodological foundations of the concepts of linguistic and cultural adequacy within the framework of modern linguistics, translation studies, and linguoculturology. The study analyzes linguistic adequacy from the standpoint of recreating the semantic, grammatical, stylistic, and pragmatic features of linguistic units in accordance with the content of the source text. At the same time, cultural adequacy is substantiated as the accurate representation of national and cultural characteristics, realia, phraseological units, national concepts, customs, traditions, and the historical and social experience of a particular people in the translation process. The article summarizes semantic, functional-pragmatic, communicative, and linguocultural approaches to ensuring linguistic and cultural adequacy, and applies these theoretical principles to a practical analysis of the Russian translations of the novel “Oʻtkan kunlar” The findings demonstrate the importance of a comprehensive study of the interaction between language and culture in the translation process, the preservation of national and cultural content, and ensuring that the translated text is natural, comprehensible, and accessible to the target reader. --- 870 ---
Keywords: concept of adequacy, linguistic adequacy, cultural adequacy, equivalence, national coloring, linguistic features, realia.