Namangan davlat universiteti
Annotatsiya. Maqolada terminologiyaning nazariy asoslari hamda ularning mehmondoʻstlik va gastronomik turizm sohasi terminologiyasida amal qilish xususiyatlari qiyosiy-tipologik va konseptual tahlil asosida oʻrganiladi. Tadqiqot materialini terminshunoslikka oid ilmiy adabiyotdan ajratib olingan «termin» tushunchasiga oid 40 ta ilmiy taʼrif hamda mehmondoʻstlik va gastronomik turizmga oid 300 ta terminologik birlik tashkil etdi. Tahlil natijasida termin tushunchasiga oid yondashuvlar toʻrt guruhga - struktur-semantik (37,5%), funksional-tizimli (30,0%), kognitiv (20,0%) va diskursiv (12,5%) - ajratildi. Terminlarning tushunchaviy tavsifida uch nazariy paradigma - klassik (E.Wüster), sotsiokognitiv (R.Temmerman) va diskursiv (F.Gaudin) yondashuvlarning qoʻllanilish ulushi mos ravishda 34,0%, 41,0% va 25,0% ni tashkil etdi. Aniqlandiki, mehmondoʻstlik va gastronomik turizm terminologiyasi ikki qutbli tabiatga ega: birliklarning 44,0 foizi operatsion-iqtisodiy (standartlashuvchi) qatlamga, 56,0 foizi milliy-madaniy konnotativ qatlamga mansub. Tadqiqot ushbu terminosistemani «ochiq» (dinamik, uzluksiz yangilanuvchi) tizim sifatida tavsiflash maqsadga muvofiqligini asoslaydi.
Kalit so'zlar: termin, terminologiya, terminshunoslik, mehmondoʻstlik turizmi, gastronomik turizm, struktur-semantik yondashuv, funksional-tizimli yondashuv, kognitiv terminologiya, sotsiokognitiv nazariya, diskursiv yondashuv, terminlashuv, lingvomadaniy qatlam.
Аннотация. В статье на основе сравнительно-типологического и концептуального анализа рассматриваются теоретические основы терминологии и особенности их функционирования в терминологии сферы гостеприимства и гастрономического туризма. Материалом исследования послужили 40 научных определений понятия «термин», извлечённых из терминоведческой литературы, а также 300 терминологических единиц сферы гостеприимства и гастрономического туризма. В результате анализа подходы к понятию «термин» разделены на четыре группы - структурно-семантический (37,5%), функционально-системный (30,0%), когнитивный (20,0%) и дискурсивный (12,5%). Доля применения трёх теоретических парадигм - классической (Э.Вюстер), социокогнитивной (Р.Теммерман) и дискурсивной (Ф.Годен) - составила соответственно 34,0%, 41,0% и 25,0%. Установлено, что терминология гостеприимства и гастрономического туризма имеет двухполюсную природу: 44,0% единиц относятся к операционно- экономическому (стандартизируемому) слою, 56,0% - к национально-культурному коннотативному слою. Исследование обосновывает целесообразность описания данной терминосистемы как «открытой» (динамической, непрерывно обновляющейся) системы.
Ключевые слова: термин, терминология, терминоведение, гостиничный туризм, гастрономический туризм, структурно-семантический подход, функционально-системный подход, когнитивная терминология, социокогнитивная теория, дискурсивный подход, терминологизация, лингвокультурный слой.
Abstract. The article examines, through comparative-typological and conceptual analysis, the theoretical foundations of terminology and the features of their functioning in the terminology of hospitality and gastronomic tourism. The research material comprises 40 scholarly definitions of the concept “term” extracted from terminological literature, as well as 300 terminological units of hospitality and gastronomic tourism. The analysis grouped approaches to the concept “term” into four types - structural-semantic --- 942 --- (37.5%), functional-systemic (30.0%), cognitive (20.0%) and discursive (12.5%). The application share of three theoretical paradigms - classical (E.Wüster), sociocognitive (R.Temmerman) and discursive (F.Gaudin) - amounted to 34.0%, 41.0% and 25.0% respectively. It was found that the terminology of hospitality and gastronomic tourism has a two-pole nature: 44.0% of the units belong to the operational-economic (standardisable) layer and 56.0% to the national-cultural connotative layer. The study substantiates the appropriateness of describing this terminological system as an “open” (dynamic, continuously updated) system.
Keywords: term, terminology, terminology science, hospitality tourism, gastronomic tourism, structural-semantic approach, functional-systemic approach, cognitive terminology, sociocognitive theory, discursive approach, terminologisation, linguocultural layer.