Namangan davlat universiteti
Annotatsiya. Bugungi kunda sun’iy intellekt (SI) va raqamli texnologiyalar ta’lim tizimining shunchaki texnik vositasi emas, balki jamiyatning intellektual va qadriyatli asoslarini oʻzgartiruvchi muhim ijtimoiy-falsafiy omilga aylandi. Ushbu maqolada AKT va SI vositalarini ta’limga integratsiyalash jarayonida yuzaga keladigan epistemologik oʻzgarishlar, ijtimoiy tengsizlik ("raqamli uzilish"), akademik etika inqirozi hamda inson va mashina munosabatlarining falsafiy-etik jihatlari tizimli tahlil qilingan. Tahlillar natijasida raqamli muhitda bilish arxitekturasining oʻzgarganligi, sun’iy intellektga intellektual tobelik xavfi hamda an’anaviy ustoz- shogirdlik qadriyatlarining pragmatizatsiyalashuvi isbotlangan. Muallif texnik ratsionallik va insoniy ma’naviyat muvozanatini saqlashga qaratilgan "Raqamli gumanizm" konsepsiyasini ilgari suradi.
Kalit so'zlar: Raqamli ta’lim, sun’iy intellekt, AKT, ijtimoiy-falsafiy tahlil, raqamli uzilish, epistemologiya, akademik etika, raqamli gumanizm.
Аннотация. Сегодня искусственный интеллект (ИИ) и цифровые технологии стали не просто техническим средством системы образования, а важным социально-философским фактором, трансформирующим интеллектуальные и ценностные основы общества. В данной статье проводится системный анализ эпистемологических изменений, социального неравенства («цифрового разрыва»), кризиса академической этики, а также философско-этических аспектов взаимоотношений человека и машины, возникающих в процессе интеграции средств ИКТ и ИИ в образование. В результате анализа доказаны изменение архитектуры познания в цифровой среде, риск интеллектуальной зависимости от искусственного интеллекта и прагматизация традиционных ценностей наставничества. Автор выдвигает концепцию «Цифрового гуманизма», направленную на сохранение баланса между технической рациональностью и человеческой духовностью.
Ключевые слова: Цифровое образование, искусственный интеллект, ИКТ, социально-философский анализ, цифровой разрыв, эпистемология, академическая этика, цифровой гуманизм.
Abstract. Today, artificial intelligence (AI) and digital technologies have become not merely technical tools of the education system, but a crucial socio-philosophical factor transforming the intellectual and value-based foundations of society. This article provides a systematic analysis of epistemological changes, social inequality ("digital divide"), the crisis of academic ethics, and the philosophical- ethical aspects of human-machine relationships arising during the integration of ICT and AI tools into education. The analysis proves the altered architecture of cognition in the digital environment, the risk of intellectual dependence on artificial intelligence, and the pragmatization of traditional mentor-student values. The author proposes the concept of "Digital Humanism" aimed at maintaining a balance between technical rationality and human spirituality.
Keywords: Digital education, artificial intelligence, ICT, socio-philosophical analysis, digital divide, epistemology, academic ethics, digital humanism.