Namangan davlat universiteti
Annotatsiya. Ushbu maqolada avtonom sintaktik tuzilmalarga ustuvorlik beruvchi formal lingvistika hamda tilni umumiy kognitiv qobiliyatlarning mahsuli deb hisoblovchi kognitiv lingvistika oʻrtasidagi tarixiy va nazariy tafovvutlar tadqiq etiladi. Ushbu paradigmalar koʻpinchi bir-birini inkor etuvchi yoʻnalishlar sifatida qaralsa-da, mazkur tadqiqot «Dinamik interfeys modeli»ni taklif etadi. Generativ modellarning strukturaviy aniqligini kognitivizmning tana va sezgi tajribasiga (embodied) asoslangan yondashuvi bilan sintez qilish orqali, til tizimlari kengroq kognitiv cheklovlardan kelib chiqishi isbotlanadi. Ushbu integratsiyalashgan yondashuv zamonaviy Sun’iy intellekt sharoitida tilni oʻzlashtirish va kompyuter lingvistikasini tushunish uchun yangi poydevor yaratadi.
Kalit so'zlar: formal lingvistika, kognitiv lingvistika, generativ grammatika, dinamik interfeys modeli, embodied kognitivizm, sintaksis avtonomiyasi, tilni oʻzlashtirish, kompyuter lingvistikasi, sunʼiy intellekt.
Аннотация. В данной статье рассматриваются исторические и теоретические расхождения между формальной лингвистикой, подчёркивающая автономные синтаксические структуры, и когнитивной лингвистикой, рассматривающая язык как продолжение общих когнитивных способностей. Хотя эти парадигмы часто считаются взаимоисключающими, в данном исследовании предлагается «Модель динамического интерфейса». Синтезируя структурную строгость генеративных моделей с воплощённым (embodied) и основанным на использовании подходом когнитивизма, автор утверждает, что формальные языковые системы возникают из более широких когнитивных ограничений. Эта интегративная перспектива закладывает новую основу для понимания процесса усвоения языка и компьютерной лингвистики в контексте современного искусственного интеллекта.
Ключевые слова: формальная лингвистика, когнитивная лингвистика, генеративная грамматика, модель динамического интерфейса, воплощённый когнитивизм, автономия синтаксиса, усвоение языка, компьютерная лингвистика, искусственный интеллект.
Abstract. The historical and theoretical distinction between Formal Linguistics and Cognitive Linguistics is examined in this article. While these two schools of thought are commonly regarded as mutually exclusive, this research proposes a «Dynamic Interface Model.» By combining the structural integrity of Generative Grammar with the embodied cognitivism of Cognitive Linguistics, language systems are shown to derive from more general cognitive constraints. This new perspective is proposed as a foundation for a new understanding of language acquisition and computational linguistics in the context of modern Artificial Intelligence.
Keywords: formal linguistics, cognitive linguistics, generative grammar, dynamic interface model, embodied cognitivism, autonomy of syntax, language acquisition, computational linguistics, artificial intelligence.