Namangan davlat universiteti
Annotatsiya. Gipotireoz kattalar bosh miyasida glutamatergik uzatilish va presinaptik kalsiy (Ca²⁺) gomeostazini izdan chiqaradi, biroq tabiiy polifenollarning ushbu buzilishni sinaptosomal darajada tuzatish qobiliyati yetarli o'rganilmagan. Tadqiqot maqsadi — Rhus glabra o'simligidan olingan R-1 va R-4 polifenol fraksiyalarining metimazol bilan chaqirilgan eksperimental gipotireoz sharoitida kalamush bosh miyasi sinaptosomalari kalsiy gomeostaziga ta'sirini qiyosiy o'rganish. Voyaga yetgan erkak kalamushlar (≈250 g, n=6/guruh) Nazorat, Gipotireoz (metimazol, 2,5 mg/100 g/kun, 21 kun), Gipotireoz+R-1 va Gipotireoz+R-4 (har biri 50 mg/kg/kun, 12-21-kunlar) guruhlariga taqsimlandi; qalqonsimon bez holati ultratovush va gormonal tahlil bilan, sinaptosomal [Ca²⁺]in esa Fluo-4 AM bilan baholandi, R-4 uchun NMDA/VGCC/adrenergik farmakologik dissektsiya o'tkazildi. Metimazol klassik gipotireoz profilini (T3 -55%, TSH +2,1 marta, bez hajmi +2,5 marta, p<0,01) chaqirdi, xulq-atvor faolligini ≈43% ga pasaytirdi (p<0,05), AST/ALT ni oshirdi va bazaviy sinaptosomal Ca²⁺ signalini 20-30% ga kamaytirdi (p<0,01). R-4 (50 mkM, in vitro) Ca²⁺ signalini nazorat darajasining 90-95% igacha tikladi; farmakologik tahlil NMDA-retseptorlarining ustuvor rolini, VGCC va adrenergik yo'lning ikkinchi darajali rolini ko'rsatdi. R-1 tizimli biokimyoviy ko'rsatkichlarga (umumiy oqsil, xolesterin) nisbatan kuchliroq ta'sir ko'rsatdi. Natijalar R-4 ni tezkor, ko'p-nishonli neyroprotektiv nomzod, R-1 ni esa unga to'ldiruvchi, metabolik yo'naltirilgan fraksiya sifatida tavsiflaydi.
Kalit so'zlar: gipotireoz, sinaptosomalar, kalsiy signalizatsiyasi, Rhus glabra, gallotannin, NMDA-retseptori, polifenol, neyroprotektsiya
Аннотация. Гипотиреоз нарушает глутаматергическую передачу и пресинаптический кальциевый (Ca²⁺) гомеостаз в мозге взрослых животных, однако способность природных полифенолов корректировать это нарушение на синаптосомальном уровне изучена недостаточно. Цель работы — сравнительное изучение влияния полифенольных фракций R-1 и R-4, выделенных из Rhus glabra, на кальциевый гомеостаз синаптосом головного мозга крыс в условиях экспериментального гипотиреоза, вызванного метимазолом. Взрослые самцы крыс (≈250 г, n=6/группа) были разделены на группы Контроль, Гипотиреоз (метимазол, 2,5 мг/100 г/сут, 21 день), Гипотиреоз+R-1 и Гипотиреоз+R-4 (по 50 мг/кг/сут, 12-21 дни); состояние щитовидной железы оценивали методом УЗИ и гормональным анализом, синаптосомальный [Ca²⁺]in - с помощью Fluo-4 AM, для R-4 проведена фармакологическая диссекция NMDA/VGCC/адренергических путей. Метимазол вызвал классический гипотиреоидный профиль (T3 -55%, ТТГ +2,1 раза, объём железы +2,5 раза, p<0,01), снизил поведенческую активность на ≈43% (p<0,05), повысил АСТ/АЛТ и снизил базовый синаптосомальный сигнал Ca²⁺ на 20-30% (p<0,01). R-4 (50 мкМ, in vitro) восстанавливал сигнал Ca²⁺ до 90-95% от контроля; фармакологический анализ показал преобладающую роль NMDA-рецепторов и второстепенную роль VGCC и адренергического пути. R-1 сильнее влиял на системные биохимические показатели (общий белок, холестерин). Результаты характеризуют R-4 как быстродействующий, многоцелевой нейропротективный кандидат, а R-1 - как дополняющую, метаболически ориентированную фракцию.
Ключевые слова: гипотиреоз, синаптосомы, кальциевая сигнализация, Rhus glabra, галлотанин, NMDA-рецептор, полифенол, нейропротекция
Abstract. Hypothyroidism disrupts glutamatergic transmission and presynaptic calcium (Ca2+) homeostasis in the adult brain, yet the capacity of natural polyphenols to correct this deficit at the synaptosomal level remains insufficiently studied. This study compared the effects of the Rhus glabra polyphenol fractions R-1 and R-4 on synaptosomal calcium homeostasis in methimazole-induced experimental hypothyroidism in rats. Adult male rats (~250 g, n=6/group) were divided into Control, Hypothyroid (methimazole, 2.5 mg/100 g/day, 21 days), Hypothyroid+R-1 and Hypothyroid+R-4 groups (50 mg/kg/day, days 12-21); thyroid status was assessed by ultrasonography and hormone assay, synaptosomal [Ca2+]in by Fluo-4 AM, with NMDA/VGCC/adrenergic pharmacological dissection for R-4. Methimazole produced the classical hypothyroid profile (T3 -55%, TSH +2.1-fold, thyroid volume +2.5-fold, p<0.01), reduced behavioral activity by ~43% (p<0.05), elevated AST/ALT, and reduced basal synaptosomal Ca2+ signal by 20-30% (p<0.01). R-4 (50 microM, in vitro) restored the Ca2+ signal to 90-95% of control; pharmacological analysis indicated a predominant NMDA receptor role with secondary VGCC and adrenergic contributions. R-1 more strongly affected systemic biochemical parameters (total protein, cholesterol). The findings characterize R-4 as a fast-acting, multi-target neuroprotective candidate and R-1 as a complementary, metabolically-oriented fraction.
Keywords: hypothyroidism, synaptosomes, calcium signaling, Rhus glabra, gallotannin, NMDA receptor, polyphenol, neuroprotection