Namangan davlat universiteti
Annotatsiya. Olib borilgan tadqiqotlar natijasida tahlil qilinayotgan gaz aralashmasi komponentlariga nisbatan yuqori faollikka ega katalizatorlar saqlovchi hamda yagona blokka birlashtirilgan yarimoʻtkazgichli datchiklar yordamida asetonni selektiv aniqlash usuli ishlab chiqildi. Ishlab chiqilgan datchikning asosiy metrologik tavsiflari aniqlandi. Asetonni aniqlashdagi absolyut va nisbiy xatoliklar, shuningdek, analitik signal variatsiyasi GOST 13320-81 davlat standarti talablarida belgilangan qiymatlardan oshmaydi. 0,95 ishonchlilik ehtimolidagi oʻlchashlarning yigʻindi xatoligi ushbu turdagi asboblarga qoʻyiladigan GOST 52033-2003 talablariga mos keladi va tekshirilgan konsentratsiyalar oraligʻida ±1,5 % dan oshmaydi. Olingan natijalar ishlab chiqilgan yarimoʻtkazgichli datchikning aseton bugʻlarini nazorat qilishda yuqori sezgirligi, selektivligi va metrologik ishonchliligidan dalolat beradi.
Kalit so'zlar: aseton, yarimoʻtkazgichli datchik, katalizator, sezgirlik, selektivlik, dinamik tavsiflar, absolyut xatolik, nisbiy xatolik, analitik signal variatsiyasi.
Аннотация. В результате проведённых исследований разработан метод селективного определения ацетона с использованием полупроводниковых датчиков, объединённых в единый блок и содержащих катализаторы, обладающие высокой активностью по отношению к компонентам анализируемой газовой смеси. Установлены основные метрологические характеристики разработанного датчика. Абсолютная и относительная погрешности определения ацетона, а также вариация аналитического сигнала не превышают значений, установленных требованиями Государственного стандарта ГОСТ 13320-81. Суммарная погрешность измерений при доверительной вероятности 0,95 соответствует требованиям ГОСТ 52033-2003, предъявляемым к приборам данного типа, и в исследованном диапазоне концентраций не превышает ±1,5 %. Полученные результаты свидетельствуют о высокой чувствительности, селективности и метрологической надёжности разработанного полупроводникового датчика при контроле паров ацетона.
Ключевые слова: ацетон, полупроводниковый датчик, катализатор, чувствительность, селективность, динамические характеристики, абсолютная погрешность, относительная погрешность, вариация аналитического сигнала.
Abstract. As a result of the studies conducted, a method for the selective determination of acetone was developed using semiconductor sensors combined into a single unit and containing catalysts with high activity toward the components of the analyzed gas mixture. The main metrological characteristics of the developed sensor were determined. The absolute and relative errors in acetone determination, as well as the variation of the analytical signal, do not exceed the values established by the requirements of the State Standard GOST 13320-81. The total measurement error at a confidence probability of 0.95 complies with the requirements of GOST 52033-2003 for instruments of this type and, within the studied concentration range, does not exceed ±1.5%. The results obtained demonstrate the high sensitivity, selectivity, and metrological reliability of the developed semiconductor sensor for monitoring acetone vapors.
Keywords: acetone, semiconductor sensor, catalyst, sensitivity, selectivity, dynamic characteristics, absolute error, relative error, analytical signal variation.