Namangan davlat universiteti

Ilmiy axborotnomasi

Chop etilgan: 08 Sep 2026 | Maqola Ochiq kirish

ILMIY-OMMABOP DISKURSDA FREYM STRUKTURASI

Qazaqova Nozima Abdulboqiyevna, NAmangan davlat universiteti doktoranti
O'zbekcha

ILMIY-OMMABOP DISKURSDA FREYM STRUKTURASI

Annotatsiya. Maqolada ilmiy-ommabop diskursning freymli tashkil topishi tibbiy va tarixiy mavzudagi o‘zbekcha materiallar misolida tadqiq etiladi. Tadqiqotning maqsadi matnda faollashadigan freymlar, ularning slotlari, skriptlari va lisoniy realizatorlarini aniqlash hamda mazkur birliklarning adresat bilimini qayta tashkil etishdagi rolini ochib berishdan iborat. Freym-semantik, kontekstual, komponent va kognitiv-pragmatik tahlil usullaridan foydalanildi. Natijalar ilmiy-ommabop diskurs bir o‘zgarmas freymdan emas, balki syujet davomida almashinib boradigan freymlar zanjiridan tuzilishini ko‘rsatdi. Tibbiy materialda “noso‘g‘lom turmush tarzi”, “patologiya” va “jismoniy reabilitatsiya”; tarixiy materialda esa “imperiyaning parchalanishi”, “islohot va o‘troqlashuv”, “yangi siyosiy kuchning shakllanishi” kabi freymlar ajratildi. Ilmiy ommalashtirish jarayonida muallif mavjud stereotipik bilimni faollashtirishi, unga yangi slotlarni kiritishi yoki ayrim slotlarni almashtirishi aniqlandi. Freym tahlili ilmiy axborotning sodda, izchil va pragmatik jihatdan ta’sirchan bayon etilish mexanizmini izohlash imkonini beradi.

Kalit so'zlar: ilmiy-ommabop diskurs, freym, slot, skript, kognitiv model, lisoniy realizatsiya, stereotip, adresat.

Русский

ФРЕЙМОВАЯ СТРУКТУРА В НАУЧНО-ПОПУЛЯРНОМ ДИСКУРСЕ

Аннотация. В статье исследуется фреймовая организация научно-популярного дискурса на материале узбекоязычных текстов медицинской и исторической тематики. Цель исследования — выявить активируемые в тексте фреймы, их слоты, сценарии и языковые репрезентанты, а также определить их роль в реорганизации знаний адресата. Применены методы фреймовой семантики, контекстуального, компонентного и когнитивно-прагматического анализа. Установлено, что научно-популярный дискурс образуется не одним неизменным фреймом, а цепью взаимосвязанных фреймов, сменяющихся по мере развития сюжета. В медицинском материале выделены фреймы «нездоровый образ жизни», «патология» и «физическая реабилитация»; в историческом — «распад империи», «реформы и оседлость», «формирование новой политической силы». Автор научно-популярного материала активирует стереотипные знания адресата, вводит новые слоты либо заменяет существующие. Фреймовый анализ позволяет объяснить когнитивный механизм доступного, последовательного и прагматически действенного представления научной информации.

Ключевые слова: научно-популярный дискурс, фрейм, слот, сценарий, когнитивная модель, языковая репрезентация, стереотип, адресат.

English

FRAME STRUCTURE IN POPULAR SCIENCE DISCOURSE

Abstract. This article examines the frame-based organization of popular science discourse using Uzbek-language medical and historical materials. It aims to identify the frames activated in the text, their slots, scripts, and linguistic realizations, and to explain their role in reorganizing the addressee’s knowledge. Frame-semantic, contextual, componential, and cognitive-pragmatic methods are applied. The findings show that popular science discourse is organized not by a single static frame but by a chain of interconnected frames that change as the narrative develops. The medical material activates the frames of “unhealthy lifestyle,” “pathology,” and “physical rehabilitation,” whereas the historical material foregrounds “collapse of an empire,” “reform and sedentarization,” and “formation of a new political force.” In popularization, the author activates the audience’s stereotypical knowledge, introduces new slots, or replaces existing ones. Frame analysis therefore helps explain how scientific information is presented accessibly, coherently, and persuasively while preserving its cognitive structure.

Keywords: popular science discourse, frame, slot, script, cognitive model, linguistic realization, stereotype, addressee

Fayllar

ilmiy-ommabop-diskursda-freym-strukturasi.pdf Yuklab olish

Mobil qurilmada PDF-ni ko'rish uchun ochib oling.

PDF-ni ochish
Ma'lumotlar
Yo'nalish 10.00.00-Filologiya fanlari
Jurnal 2026-9-son (sentabr)
Chop etilgan 08 Sep 2026
Tashkilot Namangan davlat universiteti
ID 99970-1788893621
Ushbu havola Crossref va ilmiy iqtiboslar uchun rasmiy landing page havolasi hisoblanadi.
Ilmiy ID-lar