Namangan davlat universiteti
Annotatsiya. Ushbu maqolada Markaziy Osiyo (O‘zbekiston, Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston va Turkmaniston) ekotizimlarida sianobakteriyalarni o‘rganish tarixi, zamonaviy tadqiqot yo‘nalishlari va ekologik istiqbollari tizimli tahlil qilinadi. Tadqiqotlarda XX asr boshlaridagi floristik izlanishlardan tortib zamonaviy molekulyar-genetik va biotexnologik tadqiqotlargacha bo‘lgan rivojlanish bosqichlari yoritilgan. Mintaqaviy algologiya maktablarining tuproq unumdorligini oshirish, sho‘rlangan va degradatsiyaga uchragan yerlarni bioremediatsiya qilishdagi hissasi baholanadi. Shuningdek, iqlim o‘zgarishi va Orol dengizi inqirozi sharoitida sianobakteriyalarning biomeliorativ salohiyati hamda zamonaviy biotexnologiyalardagi ahamiyati tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari Markaziy Osiyoda algologik tadqiqotlarning asosiy rivojlanish bosqichlari va kelgusidagi ustuvor yo‘nalishlarini umumlashtiradi.
Kalit so'zlar: sianobakteriyalar, Markaziy Osiyo, algologiya tarixi, Nostoc, Phormidium, arid ekotizimlar, sho‘rlanish, bioremediatsiya, molekulyar genetika.
Аннотация. В статье представлен системный анализ истории изучения, современных направлений исследований и экологических перспектив цианобактерий в экосистемах Центральной Азии (Узбекистан, Казахстан, Кыргызстан, Таджикистан и Туркменистан). Рассмотрены основные этапы развития исследований -от флористических работ начала XX века до современных молекулярно-генетических и биотехнологических исследований. Оценён вклад региональных альгологических школ в повышение плодородия почв и биоремедиацию засолённых и деградированных земель. Проанализированы биомелиоративный потенциал цианобактерий в условиях изменения климата и кризиса Аральского моря, а также их значение для современной биотехнологии. Результаты исследования обобщают основные этапы развития альгологических исследований в Центральной Азии и определяют приоритетные направления дальнейших исследований.
Ключевые слова: цианобактерии, Центральная Азия, история альгологии, Nostoc, Phormidium, аридные экосистемы, засоление, биоремедиация, молекулярная генетика.
Abstract. This article presents a systematic analysis of the history of research, current research trends, and ecological prospects of cyanobacteria in the ecosystems of Central Asia (Uzbekistan, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, and Turkmenistan). The major stages in the development of cyanobacterial research are examined, from floristic studies conducted in the early twentieth century to contemporary molecular-genetic and biotechnological investigations. The contribution of regional phycological schools to improving soil fertility and to the bioremediation of saline and degraded lands is evaluated. The biomeliorative potential of cyanobacteria under climate change and the environmental crisis of the Aral Sea, as well as their significance for modern biotechnology, are analyzed. The results summarize the major stages in the development of phycological research in Central Asia and identify priority directions for future studies.
Keywords: cyanobacteria, Central Asia, history of phycology, Nostoc, Phormidium, arid ecosystems, salinization, bioremediation, molecular genetics.