Namangan davlat universiteti

Ilmiy axborotnomasi

Chop etilgan: 08 Sep 2026 | Maqola Ochiq kirish

“INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA QUVONCH VA QAYG‘U EMOTSIYALARINI IFODALOVCHI FE’LLARNING SEMANTIK-QIYOSIY TAHLILI”

Kurvonbekov Manuchexr Islomjon o'g'li, O'zDJTU, o'qituvchi
O'zbekcha

“INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA QUVONCH VA QAYG‘U EMOTSIYALARINI IFODALOVCHI FE’LLARNING SEMANTIK-QIYOSIY TAHLILI”

Annotatsiya. Mazkur maqolada ingliz va o‘zbek tillarida emotsional holatni ifodalovchi fe’llarning lingvokulturologik xususiyatlari semantik, kognitiv va qiyosiy nuqtayi nazardan tadqiq etiladi. Tadqiqotda, xususan, quvonch, shodlik, xursandchilik, qayg‘u, g‘am, mehr, ko‘ngil qolishi va ularga yaqin emotsional holatlarni ifodalovchi fe’llarning ma’no tuzilishi hamda qo‘llanish xususiyatlari tahlil qilinadi. Emotsional holatning konseptuallashuvi, tana obrazlari, metaforik motivatsiya, kollokatsion aloqalar va madaniy jihatdan shakllangan kommunikativ me’yorlarga alohida e’tibor qaratiladi. Tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, har ikki tilda asosiy insoniy emotsiyalarni konseptuallashtirishda universallik mavjud bo‘lsa-da, ularning verbal ifodasi milliy-madaniy tajriba bilan belgilanadi. Ingliz tilida individual emotsional tajriba nisbatan aniq va differensial ifodalansa, o‘zbek tilida emotsional holat ko‘pincha ijtimoiy munosabat, tana holati, vaziyat va baholash komponentlari bilan uyg‘unlashadi.

Kalit so'zlar: emotsional holat fe’llari, emotsiya, lingvokulturologiya, qiyosiy semantika, ingliz tili, o‘zbek tili, konseptuallashuv, madaniy model, kognitiv semantika, metafora, quvonch, qayg‘u, emotsional verbalizatsiya.

Русский

СЕМАНТИКО-СОПОСТАВИТЕЛЬНЫЙ АНАЛИЗ ГЛАГОЛОВ, ВЫРАЖАЮЩИХ ЭМОЦИИ РАДОСТИ И ГРУСТИ В АНГЛИЙСКОМ И УЗБЕКСКОМ ЯЗЫКАХ

Аннотация. В статье исследуются лингвокультурологические особенности глаголов эмоционального состояния в английском и узбекском языках в сравнительно-семантическом, когнитивном и культурологическом аспектах. Основное внимание уделяется глаголам, вербализующим внутренние эмоциональные состояния человека, прежде всего радость, счастье, грусть, печаль, привязанность, разочарование и близкие к ним аффективные состояния. Рассматриваются семантическая структура эмоциональных глаголов, особенности концептуализации эмоций, телесная образность, метафорическая мотивация, сочетаемость и культурно обусловленные коммуникативные модели. Результаты показывают, что английский и узбекский языки обладают общими концептуальными основаниями репрезентации базовых человеческих эмоций, однако способы их языковой объективации существенно зависят от культурного опыта. В английском языке эмоциональное состояние часто представляется как индивидуальное внутреннее переживание, тогда как в узбекском языке оно теснее связано с межличностными отношениями, социальным контекстом, телесными образами и оценочностью. Полученные результаты имеют значение для сравнительной лингвистики, лингвокультурологии, когнитивной семантики и переводоведения.

Ключевые слова: глаголы эмоционального состояния, эмоция, лингвокультурология, сравнительная семантика, английский язык, узбекский язык, концептуализация, культурная модель, когнитивная семантика, метафора, радость, печаль, эмоциональная вербализация.

English

LINGUOCULTURAL FEATURES OF EMOTIONAL-STATE VERBS IN ENGLISH AND UZBEK

Abstract. This article examines the linguocultural features of emotional-state verbs in English and Uzbek from a comparative semantic, cognitive, and cultural perspective. The study focuses on verbs that verbalize internally experienced emotions, particularly joy, happiness, sadness, grief, affection, disappointment, and related affective states. Attention is given to the relationship between lexical meaning, conceptualization of emotion, bodily imagery, metaphorical motivation, collocational patterns, and culturally conditioned communicative behavior. The analysis demonstrates that although English and Uzbek share a broadly comparable conceptual basis for representing fundamental human emotions, their verbalization reflects different cultural models of emotional experience and interpersonal communication. English tends to display a relatively differentiated lexical and contextual encoding of individual emotional experience, whereas Uzbek frequently combines emotional-state verbs with culturally meaningful contextual, somatic, relational, and evaluative elements. The findings contribute to comparative linguistics, linguoculturology, cognitive semantics, and translation studies.

Keywords: emotional-state verbs, emotion, linguoculturology, comparative semantics, English, Uzbek, conceptualization, cultural model, cognitive semantics, metaphor, joy, sadness, emotional verbalization.

Fayllar

ingliz-va-ozbek-tillarida-quvonch-va-qaygu-emotsiyalarini.pdf Yuklab olish

Mobil qurilmada PDF-ni ko'rish uchun ochib oling.

PDF-ni ochish
Ma'lumotlar
Yo'nalish 10.00.00-Filologiya fanlari
Jurnal 2026-9-son (sentabr)
Chop etilgan 08 Sep 2026
Tashkilot O'zDJTU
ID 92519-1788862314
Ushbu havola Crossref va ilmiy iqtiboslar uchun rasmiy landing page havolasi hisoblanadi.
Ilmiy ID-lar