Namangan davlat universiteti
Annotatsiya. Maqolada boʻlajak oʻqituvchilarda pedagogik qadriyatlarni shakllantirishda V.A.Uspenskiy ilmiy-pedagogik merosining metodologik asoslari tadqiq etiladi. Muallif olimning nazariy ta’limot qoldirmaganini e’tirof etib, uning metodologik pozitsiyasini ekspeditsion-etnografik ish usulidan – birlamchi manbaga murojaat qilish, madaniyat sohibi nuqtai nazarini tushunish, talqinni qaydadan ajratish va natijani hamjamiyatga qaytarish tartibidan – qayta tiklaydi. Tadqiqotda mazkur besh metodologik tamoyil pedagogik qadriyatlarni shakllantirish jarayoniga tatbiq etilib, qadriyatlarning tuzilmasi, ularni egallash bosqichlari va pedagogik shartlari asoslanadi. Shuningdek, qadriyatlarning umuminsoniy va milliy-madaniy jihatlari oʻrtasidagi munosabat tahlil qilinadi. Xulosada qadriyatlarni tayyor roʻyxat sifatida uzatish va ularni izlanish jarayonida egallash yoʻllarining qiyosiy samaradorligi asoslab beriladi.
Kalit so'zlar: pedagogik qadriyatlar, metodologik asos, Viktor Uspenskiy, ekspeditsion usul, birlamchi manba, madaniyat sohibi nuqtai nazari, qadriyat tuzilmasi, interpretatsiya, milliy va umuminsoniy, oliy pedagogik ta’lim.
Аннотация. В статье исследуются методологические основы научно-педагогического наследия В.А. Успенского в формировании педагогических ценностей у будущих учителей. Признавая, что учёный не оставил теоретического учения, автор реконструирует его методологическую позицию из экспедиционно-этнографического метода работы: обращения к первоисточнику, понимания точки зрения носителя культуры, отделения интерпретации от фиксации и возвращения результата сообществу. Эти пять методологических принципов применяются к процессу формирования педагогических ценностей, обосновываются структура ценностей, этапы их освоения и педагогические условия. Анализируется соотношение общечеловеческого и национально-культурного в ценностях. В заключении обосновывается сравнительная эффективность передачи ценностей в виде готового перечня и их освоения в процессе поиска.
Ключевые слова: педагогические ценности, методологическая основа, Виктор Успенский, экспедиционный метод, первоисточник, точка зрения носителя культуры, структура ценностей, интерпретация, национальное и общечеловеческое, высшее педагогическое образование.
Abstract. The article examines the methodological foundations of V.A. Uspensky’s scientific and pedagogical heritage in forming pedagogical values in future teachers. Recognizing that the scholar left no theoretical doctrine, the author reconstructs his methodological position from his expeditionary-ethnographic working method: turning to the primary source, understanding the culture bearer’s point of view, separating interpretation from recording, and returning the result to the community. These five methodological principles are applied to the process of forming pedagogical values; the structure of values, the stages of their acquisition and the pedagogical conditions are substantiated. The relationship between the universal and the national-cultural in values is analysed. In conclusion, the comparative effectiveness of transmitting values as a ready-made list and of acquiring them through inquiry is substantiated.
Keywords: pedagogical values, methodological foundation, Viktor Uspensky, expeditionary method, primary source, culture bearer’s perspective, value structure, interpretation, national and universal, higher pedagogical education.