Namangan davlat universiteti

Ilmiy axborotnomasi

Chop etilgan: 15 Sep 2026 | Maqola Ochiq kirish

Fosfat xom ashyosini qayta ishlash va uning chiqindilaridan fosfat kislotasini olish usullari

Sultonov Boxodir Elbekovich, NamDU, professor
Turdaliyeva Surrayo Xusniddin qizi, NamDU, 1-kurs tayanch doktorant
O'zbekcha

Fosfat xom ashyosini qayta ishlash va uning chiqindilaridan fosfat kislotasini olish usullari

Annotatsiya. Ushbu maqolada fosfat xom ashyosining tabiiy zahiralari, kimyoviy-mineralogik tarkibi va sanoat ahamiyati, shuningdek undan fosfat kislotasini olishning zamonaviy sanoat usullari — termik (elektrotermik) va ekstraksion ("nam") usullar - tahlil qilingan. Fosfat kislotasi ishlab chiqarish jarayonida hosil boʻladigan asosiy chiqindi mahsulot - fosfogips, shuningdek ftorli birikmalar va minerallashgan massa, ulardan qoʻshimcha fosfat kislotasi va boshqa qimmatli komponentlarni ajratib olish texnologiyalari koʻrib chiqilgan. Qizilqum fosforitlari misolida xom ashyoning texnologik xususiyatlari tahlil etilib, digidrat, yarimgidrat va angidrit jarayonlarining texnik-iqtisodiy koʻrsatkichlari qiyoslangan. Chiqindisiz va kam chiqindili texnologiyalarni joriy etishning ekologik-iqtisodiy samaradorligi asoslab berilgan.

Kalit so'zlar: fosforit, apatit, fosfat kislotasi, ekstraksiya usuli, termik usul, fosfogips, chiqindilarni qayta ishlash.

Русский

Методы переработки фосфатного сырья и получения фосфорной кислоты из его отходов

Аннотация. В данной статье проанализированы природные запасы, химико-минералогический состав и промышленное значение фосфатного сырья, а также современные промышленные методы получения из него фосфорной кислоты -термический (электротермический) и экстракционный ("мокрый") способы. Рассмотрен основной побочный продукт, образующийся в процессе производства фосфорной кислоты - фосфогипс, а также фторсодержащие соединения и минерализованная масса, и технологии извлечения из них дополнительной фосфорной кислоты и других ценных компонентов. На примере кызылкумских фосфоритов проанализированы технологические особенности сырья, сопоставлены технико-экономические показатели дигидратного, полугидратного и ангидритного процессов. Обоснована экологическая и экономическая эффективность внедрения безотходных и малоотходных технологий.

Ключевые слова: фосфорит, апатит, фосфорная кислота, метод экстракции, термический метод, фосфогипс, переработка отходов.

English

Methods for reprocessing phosphate raw materials and obtaining phosphoric acid from its waste

Abstract. This article analyzes the natural reserves, chemical-mineralogical composition, and industrial significance of phosphate raw materials, as well as the modern industrial methods used to obtain phosphoric acid from them - the thermal (electrothermal) method and the extraction ("wet") method. It examines phosphogypsum, the main by-product formed during phosphoric acid production, along with fluorine compounds and mineralized mass, and the technologies for recovering additional phosphoric acid and other valuable components from them. Using Kyzylkum phosphorites as an example, the technological properties of the raw material are analyzed, and the technical and economic indicators of the dihydrate, hemihydrate, and anhydrite processes are compared. The environmental and economic efficiency of introducing waste-free and low-waste technologies is substantiated.

Keywords: phosphorite, apatite, phosphoric acid, extraction method, thermal method, phosphogypsum, waste processing.

Fayllar

fosfat-xom-ashyosini-qayta-ishlash-va-uning-chiqindilaridan.pdf Yuklab olish

Mobil qurilmada PDF-ni ko'rish uchun ochib oling.

PDF-ni ochish
Ma'lumotlar
Yo'nalish 02.00.00-Kimyo fanlari
Jurnal 2026-9-son (sentabr)
Chop etilgan 15 Sep 2026
Tashkilot NamDU
ID 61501-1789447177
Ushbu havola Crossref va ilmiy iqtiboslar uchun rasmiy landing page havolasi hisoblanadi.
Ilmiy ID-lar