Namangan davlat universiteti
Annotatsiya. Maqolada barqaror rivojlanish sharoitida ekologik va iqtisodiy manfaatlarni muvozanatlashning zamonaviy metodologik asoslari ijtimoiy-falsafiy jihatdan tahlil qilinadi. Dialektik, tizimli, sinergetik, aksiologik, riskologik, institutsional, stakeholder, postnormal va transdisiplinar yondashuvlarning evristik imkoniyatlari ochib berilib, ularning oʻzaro integratsiyasi asoslanadi. Ekologik-iqtisodiy muvozanat statik holat emas, balki qayta aloqa, adaptatsiya va institutsional muvofiqlashtirishga tayanuvchi dinamik jarayon sifatida talqin etiladi. Tadqiqot natijasida “resurs – ehtiyoj – manfaat – qadriyat – risk – ziddiyat – institut – qaror – natija – qayta aloqa” zanjiriga asoslangan integrativ metodologik model hamda iqtisodiy samaradorlik, ekologik xavfsizlik, ijtimoiy adolat va avlodlararo mas’uliyat mezonlari taklif etiladi.
Kalit so'zlar: barqaror rivojlanish, ekologik manfaat, iqtisodiy manfaat, dialektika, tizimli yondashuv, sinergetika, aksiologiya, risk, institut, stakeholder, transdisiplinarlik, yashil iqtisodiyot.
Аннотация. В статье с социально-философской точки зрения анализируются современные методологические основы согласования экологических и экономических интересов в условиях устойчивого развития. Раскрываются эвристические возможности диалектического, системного, синергетического, аксиологического, рискологического, институционального, стейкхолдерского, постнормального и трансдисциплинарного подходов и обосновывается необходимость их интеграции. Эколого-экономическое равновесие трактуется как динамический процесс, основанный на обратной связи, адаптации и институциональной координации. Предложена интегративная методологическая модель и четыре критерия оценки: экономическая эффективность, экологическая безопасность, социальная справедливость и межпоколенческая ответственность.
Ключевые слова: устойчивое развитие, экологический интерес, экономический интерес, диалектика, системный подход, синергетика, аксиология, риск, институт, стейкхолдер, трансдисциплинарность, зеленая экономика.
Abstract. The article provides a socio-philosophical analysis of contemporary methodological foundations for balancing environmental and economic interests in sustainable development. It examines the heuristic potential of dialectical, systemic, synergetic, axiological, risk-oriented, institutional, stakeholder, post-normal and transdisciplinary approaches and substantiates their integration. Ecological-economic balance is interpreted not as a static state but as a dynamic process based on feedback, adaptation and institutional coordination. An integrative methodological model is proposed through the chain “resource – need – interest – value – risk – contradiction – institution – decision – result – feedback”, together with four assessment criteria: economic efficiency, environmental security, social justice and intergenerational responsibility.
Keywords: sustainable development, environmental interest, economic interest, dialectics, systems approach, synergetics, axiology, risk, institution, stakeholder, transdisciplinarity, green economy.