Namangan davlat universiteti
Annotatsiya. Maqolada zamonaviy jamiyat ijtimoiy-iqtisodiy tuzilmasining transformatsiyasi sharoitida ayollar ijtimoiy mobilligining tabiati, shakllari, mexanizmlari va determinantlari stratifikatsiya sotsiologiyasi hamda gender sotsiologiyasi nuqtayi nazaridan koʻrib chiqiladi. Ayollar ijtimoiy mobilligi tushunchasi konseptuallashtiriladi, uning asosiy shakllari (vertikal, gorizontal, avlodlararo, avlod ichidagi, tarkibiy va individual) tizimlashtiriladi. Institutsional kanallarga («ijtimoiy liftlar») — taʼlim, korporativ iyerarxiya, tadbirkorlik, siyosiy institutlar va nikoh-oilaviy munosabatlarga, shuningdek ayollarning yuqoriga koʻtarilish traektoriyalarini cheklovchi toʻsiqlarga («shisha shift», «yopishqoq pol», «onalik jarimasi») alohida eʼtibor qaratilgan. Teng imkoniyatlarni taʼminlashga yoʻnaltirilgan davlat ijtimoiy va gender siyosatini takomillashtirish boʻyicha tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Kalit so'zlar: ijtimoiy mobillik, ayollar, gender stratifikatsiyasi, ijtimoiy liftlar, shisha shift, onalik jarimasi, Burdye kapital shakllari, interseksionallik, gender tengsizligi, gender siyosati.
Аннотация. В статье с позиций социологии стратификации и гендерной социологии рассматриваются природа, формы, механизмы и детерминанты социальной мобильности женщин в условиях трансформации социально-экономической структуры современного общества. Концептуализируется понятие женской социальной мобильности, систематизируются её основные формы (вертикальная, горизонтальная, межпоколенная, внутрипоколенная, структурная и индивидуальная). Особое внимание уделено институциональным каналам («социальным лифтам») — образованию, корпоративным иерархиям, предпринимательству, политическим институтам и брачно-семейным отношениям, а также барьерам, ограничивающим восходящие траектории женщин («стеклянный потолок», «липкий пол», «штраф за материнство»). Сформулированы рекомендации по совершенствованию государственной социальной и гендерной политики, направленные на обеспечение равных возможностей вертикального продвижения.
Ключевые слова: социальная мобильность, женщины, гендерная стратификация, социальные лифты, стеклянный потолок, штраф за материнство, формы капитала Бурдьё, интерсекциональность, гендерное неравенство, гендерная политика.
Abstract. The article examines the nature, forms, mechanisms and determinants of women’s social mobility in the context of the transformation of the socio-economic structure of modern society from the standpoint of stratification sociology and gender sociology. The concept of women’s social mobility is conceptualized, and its main forms (vertical, horizontal, intergenerational, intragenerational, structural and individual) are systematized. Particular attention is paid to institutional channels (“social elevators”) — education, corporate hierarchies, entrepreneurship, political institutions and marital and family relations — as well as to the barriers that restrict women’s upward trajectories (the “glass ceiling”, the “sticky floor”, the “motherhood penalty”). Recommendations are formulated for improving state social and gender policy aimed at ensuring equal opportunities for vertical advancement.
Keywords: social mobility, women, gender stratification, social elevators, glass ceiling, motherhood penalty, Bourdieu’s forms of capital, intersectionality, gender inequality, gender policy.