Namangan davlat universiteti
Annotatsiya. Mazkur tadqiqotda Markaziy Farg‘ona hududidagi Yozyovon barxan qumlarining keramika materiallari ishlab chiqarish uchun xomashyo sifatidagi xususiyatlari o‘rganildi. Tadqiqot obyekti sifatida Markaziy Farg‘ona konining 4- va 5-hududlaridan olingan YBQ4 va YBQ5 namunalaridan foydalanildi. Namunalarning kimyoviy tarkibi, mineralogik va granulometrik xususiyatlari, shuningdek termik o‘zgarishlar zamonaviy fizik-kimyoviy tahlil usullari yordamida tadqiq qilindi. Rentgenfazaviy tahlil, infraqizil spektroskopiya, differensial termik va termogravimetrik tahlil hamda skanerlovchi elektron mikroskopiya usullaridan foydalanildi. YBQ4 namunasida kremniy dioksidi miqdorining yuqoriligi, YBQ5 namunasida esa kalsiy oksidi va kuydirishdagi massa yo‘qotishining yuqoriligi aniqlandi. XRD natijalarida kvars, xlorit, muskovit, albit, kalsit va dolomit minerallari mavjudligi qayd etildi. Termik tahlil natijalarida namunalarda suvning ajralishi va karbonatlarning parchalanishi bilan bog‘liq bosqichlar aniqlandi. Olingan natijalar asosida YBQ4 namunasi keyingi tadqiqotlar uchun istiqbolli xomashyo sifatida tanlandi.
Kalit so'zlar: barxan qumi, mineralogik tarkib, rentgenfazaviy tahlil, infraqizil spektroskopiya, termik tahlil, SEM
Аннотация. В данном исследовании изучены свойства барханных песков Язъявана, расположенных на территории Центральной Ферганы, в качестве сырья для производства керамических материалов. В качестве объектов исследования использованы образцы YBQ4 и YBQ5, отобранные на 4-м и 5-м участках Центрально-Ферганского месторождения. Химический состав, минералогические и гранулометрические характеристики образцов, а также их термические изменения исследованы с использованием современных физико-химических методов анализа. Применены рентгенофазовый анализ, инфракрасная спектроскопия, дифференциальный термический и термогравиметрический анализы, а также сканирующая электронная микроскопия. Установлено повышенное содержание диоксида кремния в образце YBQ4, тогда как в образце YBQ5 отмечено более высокое содержание оксида кальция и потери массы при прокаливании. По результатам рентгенофазового анализа установлено наличие минералов кварца, хлорита, мусковита, альбита, кальцита и доломита. В результате термического анализа выявлены стадии, связанные с выделением воды и разложением карбонатов в исследуемых образцах. На основании полученных результатов образец YBQ4 выбран в качестве перспективного сырья для дальнейших исследований.
Ключевые слова: барханный песок, минералогический состав, рентгенофазовый анализ, ИКс, термический анализ, РЭМ
Abstract. This study investigated the properties of Yazyavan dune sands located in the Central Fergana region as raw materials for the production of ceramic materials. Samples YBQ4 and YBQ5 collected from the 4th and 5th sites of the Central Fergana deposit were used as the research objects. The chemical composition, mineralogical and granulometric characteristics of the samples, as well as their thermal transformations, were investigated using modern physicochemical analytical methods. X-ray diffraction analysis, infrared spectroscopy, differential thermal and thermogravimetric analyses, and scanning electron microscopy were employed. An increased content of silicon dioxide was established in the YBQ4 sample, whereas the YBQ5 sample exhibited higher contents of calcium oxide and loss on ignition. According to the X-ray diffraction results, the presence of quartz, chlorite, muscovite, albite, calcite, and dolomite minerals was established. Thermal analysis revealed stages associated with water release and carbonate decomposition in the investigated samples. Based on the obtained results, the YBQ4 sample was selected as a promising raw material for further research.
Keywords: dune sand, mineralogical composition, X-ray diffraction analysis, IR spectroscopy, thermal analysis, scanning electron microscopy