Namangan davlat universiteti

Ilmiy axborotnomasi

Chop etilgan: 24 Aug 2026 | Maqola Ochiq kirish

FITONIMLAR XALQ ETNOMADANIYATI IFODASI SIFATIDA

Ikromov Maxamadyusub Tursunali o'g'li, AndDU, o'qituvchi
O'zbekcha

FITONIMLAR XALQ ETNOMADANIYATI IFODASI SIFATIDA

Annotatsiya. Ushbu maqolada til, etnos va madaniyat o'rtasidagi uzviy bog'liqlik V. Gumboldt, G. Shteyntal, V. Vundt va A.E. Karlinskiy kabi tilshunoslarning nazariy qarashlari asosida tahlil qilinadi. Til nafaqat kommunikativ, balki xalqning tafakkuri, dunyoqarashi va ijtimoiy ongini ifodalovchi kumulyativ vosita sifatida ko'rib chiqiladi. Maqolaning asosiy e'tibori fitonimlarning etnomadaniy birlik sifatidagi tabiatini aniqlashga qaratilgan: har qanday o'simlik nomi emas, balki xalq ijtimoiy ongida simvolik, funksional va assotsiativ qimmat kasb etgan fitonimlargina etnomadaniy birlik hisoblanishi asoslab beriladi. O'zbek, rus va boshqird tillaridan olingan qiyosiy misollar (terak, olma, shaftoli, o'rik, uzum, gilos, qayin, eman) yordamida fitonimlarning turli xalqlar tilida turlicha etnosemantik ma'no kasb etishi ko'rsatib beriladi. Shuningdek, fitonimning etnosemantik mundarijasi kengayishi yoki torayishi bilan uning etnomadaniy ahamiyati o'rtasidagi bog'liqlik nazariy jihatdan asoslanadi. Tadqiqot natijalari fitonimlarning etnolingvistik va lingvokulturologik tadqiqotlar uchun muhim manba bo'la olishini ko'rsatadi

Kalit so'zlar: til, etnos, etnomadaniyat, fitonim, etnolingvistika, lisoniy manzara, etnosemantika, fitomorf kod

Русский

ФИТОНИМЫ КАК ВЫРАЖЕНИЕ ЭТНОКУЛЬТУРЫ НАРОДА

Аннотация. В статье анализируется взаимосвязь языка, этноса и культуры на основе теоретических взглядов В. Гумбольдта, Г. Штейнталя, В. Вундта и А.Е. Карлинского. Язык рассматривается не только как коммуникативное средство, но и как кумулятивный инструмент, отражающий мышление, мировоззрение и общественное сознание народа. Основное внимание уделяется выявлению природы фитонимов как этнокультурных единиц: обосновывается, что этнокультурной единицей можно считать не любое название растения, а лишь те фитонимы, которые приобрели символическую, функциональную и ассоциативную ценность в общественном сознании народа. На сопоставительных примерах из узбекского, русского и башкирского языков (тополь, яблоко, персик, абрикос, виноград, черешня, берёза, дуб) показано, что фитонимы приобретают различное этносемантическое значение в языках разных народов. Кроме того, теоретически обосновывается взаимосвязь между расширением или сужением этносемантического содержания фитонима и его этнокультурной значимостью. Результаты исследования показывают, что фитонимы могут служить важным источником для этнолингвистических и лингвокультурологических исследований

Ключевые слова: язык, этнос, этнокультура, фитоним, этнолингвистика, языковая картина мира, этносемантика, фитоморфный код

English

PHYTONYMS AS AN EXPRESSION OF THE ETHNIC CULTURE OF A NATION

Abstract. The article analyzes the interrelation between language, ethnos and culture based on the theoretical views of W. von Humboldt, H. Steinthal, W. Wundt and A.E. Karlinsky. Language is examined not merely as a means of communication but as a cumulative instrument reflecting the thinking, worldview and social consciousness of a people. The main focus of the article is on determining the nature of phytonyms as ethnocultural units: it is argued that not every plant name, but only those phytonyms that have acquired symbolic, functional and associative value in the social consciousness of a people, can be regarded as ethnocultural units. Using comparative examples from the Uzbek, Russian and Bashkir languages (poplar, apple, peach, apricot, grape, cherry, birch, oak), the article demonstrates that phytonyms acquire different ethnosemantic meanings across the languages of different peoples. Furthermore, the relationship between the expansion or narrowing of a phytonym's ethnosemantic content and its ethnocultural significance is theoretically substantiated. The findings show that phytonyms can serve as an important source for ethnolinguistic and linguoculturological research

Keywords: language, ethnos, ethnic culture, phytonym, ethnolinguistics, linguistic worldview, ethnosemantics, phytomorphic code

Fayllar

fitonimlar-xalq-etnomadaniyati-ifodasi-sifatida.pdf Yuklab olish

Mobil qurilmada PDF-ni ko'rish uchun ochib oling.

PDF-ni ochish
Ma'lumotlar
Yo'nalish 10.00.00-Filologiya fanlari
Jurnal 2026-9-son (sentabr)
Chop etilgan 24 Aug 2026
Tashkilot Andijon davlat universiteti
ID 85139-1787579211
Ushbu havola Crossref va ilmiy iqtiboslar uchun rasmiy landing page havolasi hisoblanadi.
Ilmiy ID-lar