Namangan davlat universiteti
Annotatsiya. Mazkur maqolada XVII asr fransuz klassitsizmining yirik namoyandasi Jan-Batist Molyer komediyalarida ijtimoiy illatlarning satirik talqini estetik va axloqiy mezonlar uygʻunligi nuqtayi nazaridan tadqiq etiladi. Dramaturg ijodida riyokorlik, ochkoʻzlik, soxta zodagonlik, manmanlik, ijtimoiy niqoblanish, mutaassiblik, xudbinlik va ma’naviy soxtalikning komik xarakter yaratish vositasiga aylanish mexanizmlari tahlil qilinadi. “Tartyuf”, “Xasis”, “Mizantrop”, “Dvoryanlikdagi meshchan” va “Don Juan” asarlari misolida kulgi faqat koʻngilochar estetik hodisa emas, balki jamiyatdagi axloqiy nomutanosibliklarni fosh etuvchi badiiy-estetik mexanizm sifatida namoyon boʻlishi asoslanadi. Molyer satirasining xususiyati uning muayyan shaxsni emas, balki shaxs xatti-harakatida mujassam boʻlgan ijtimoiy tip va axloqiy nuqsonni tanqid qilishida ekani koʻrsatiladi. Tadqiqotda qiyosiy- tipologik, tarixiy-adabiy va estetik tahlil usullaridan foydalanilgan.
Kalit so'zlar: Molyer, komediya, satira, komizm, ijtimoiy illat, riyokorlik, axloqiy mezon, estetik ideal, kulgi, xarakter.
Аннотация. В статье исследуется сатирическое изображение социальных пороков в комедиях выдающегося представителя французского классицизма XVII века Жана-Батиста Мольера с точки зрения взаимодействия эстетических и нравственных критериев. Анализируются художественные механизмы, посредством которых лицемерие, скупость, тщеславие, сословное подражательство, эгоизм, нравственная фальшь и социальная маскировка превращаются в основу комического характера. На материале пьес «Тартюф», «Скупой», «Мизантроп», «Мещанин во дворянстве» и «Дон Жуан» обосновывается положение о том, что смех у Мольера выполняет не только развлекательную, но и критико-нравственную функцию. Сатира драматурга направлена прежде всего не против отдельного человека, а против устойчивой модели поведения, приобретающей общественную значимость. Особое внимание уделяется соотношению эстетической природы комического с нравственным содержанием сатиры. В работе применены сравнительно-типологический, историко- литературный и эстетический методы анализа.
Ключевые слова: Мольер, комедия, сатира, комизм, социальный порок, лицемерие, нравственный критерий, эстетический идеал, смех, характер.
Abstract. The article examines the satirical representation of social vices in the comedies of Jean-Baptiste Molière, one of the major representatives of seventeenth-century French Classicism, with particular attention to the relationship between aesthetic and moral criteria. It analyses the artistic mechanisms through which hypocrisy, avarice, vanity, social imitation, selfishness, moral falsity and pretentiousness become structural principles of comic characterization. Drawing on Tartuffe, The Miser, The Misanthrope, The Bourgeois Gentleman and Don Juan, the study argues that laughter in Molière’s drama performs not merely an entertaining function but also serves as an aesthetic means of exposing ethical and social disproportions. Molière’s satire is shown to target not simply an individual personality but a socially recognizable type of behaviour embodied in that personality. Particular attention is paid to the synthesis of the aesthetic nature of comedy and its ethical implications. The research employs comparative-typological, historical-literary and aesthetic methods of analysis.
Keywords: Molière, comedy, satire, comic, social vice, hypocrisy, moral criterion, aesthetic ideal, laughter, character.