Namangan davlat universiteti
Annotatsiya. Ishda Cu2−xCdS–CdTe geterotuzilmalari asosidagi chuqur kirishmaviy sathli quyosh elementlarining eskirish jarayonlari tadqiq etilgan. Fotoelektrik parametrlarning barqarorligiga texnologik omillar va foydalanish sharoitlarining ta’siri tahlil qilingan. Normal sharoitda uzoq muddat saqlash jarayonida salt ishlash kuchlanishi, qisqa tutashuv toki, volt-amper xarakteristikalari va spektral sezgirlikning o‘zgarish kinetikasi eksperimental o‘rganildi. Degradatsiya jarayoni ikki bosqichda kechishi ko‘rsatilgan: boshlang‘ich bosqichda salt ishlash kuchlanishi biroz oshganda qisqa tutashuv tokining pasayishi kuzatiladi, ikkinchi bosqichda esa ikkala parametrning bir vaqtning o‘zida yomonlashishi sodir bo‘ladi. CdS qatlamining elektrofizik xususiyatlari, shuningdek mis sulfidning fazaviy tarkibi o‘zgarishi beqarorlikda muhim rol o‘ynashi aniqlandi.
Kalit so'zlar: Cu2−xCdS–CdTe, quyosh elementlari, eskirish, degradatsiya, geteroo‘tish, spektral sezgirlik
Аннотация. В работе исследованы процессы старения солнечных элементов с глубокими примесными уровнями на основе гетероструктур Cu₂₋ₓCdS–CdTe. Проанализировано влияние технологических факторов и условий эксплуатации на стабильность фотоэлектрических параметров. Экспериментально изучена кинетика изменения напряжения холостого хода, тока короткого замыкания, вольт-амперных характеристик и спектральной чувствительности при длительном хранении в нормальных условиях. Показано, что процесс деградации протекает в две стадии: на начальной стадии наблюдается уменьшение тока короткого замыкания при незначительном увеличении напряжения холостого хода, тогда как на второй стадии происходит одновременное ухудшение обоих параметров. Установлено, что существенную роль в нестабильности характеристик играют изменения электрофизических свойств слоя CdS, а также фазового состава сульфида меди.
Ключевые слова: Cu₂₋ₓCdS–CdTe, солнечные элементы, старение, деградация, гетеропереход, спектральная чувствительность.
Abstract. This paper investigates the aging processes of solar cells with deep impurity levels based on Cu₂₋ₓCdS–CdTe heterostructures. The influence of technological factors and operating conditions on the stability of the photoelectric parameters is analyzed. The kinetics of changes in the open-circuit voltage, short-circuit current, current–voltage characteristics, and spectral sensitivity during long-term storage under normal conditions were experimentally studied. It is shown that the degradation process occurs in two stages. At the initial stage, a decrease in the short-circuit current is observed together with a slight increase in the open-circuit voltage, whereas at the second stage both parameters deteriorate simultaneously. It was established that changes in the electrophysical properties of the CdS layer, as well as changes in the phase composition of copper sulfide, play a significant role in the instability of the device characteristics.
Keywords: Cu₂₋ₓCdS–CdTe, solar cells, aging, degradation, heterojunction, spectral sensitivity.