Namangan davlat universiteti
Annotatsiya. Ushbu tadqiqotda kimyoviy qaytarish usuli, xususan natriy sitrat ishtirokidagi sitrat usuli yordamida barqaror kumush nanozarralarni (AgNZ) sintez qilish imkoniyatlari o‘rganildi. Usulning afzalligi uning soddaligi, iqtisodiy jihatdan tejamkorligi va murakkab maxsus uskunalarni talab qilmasligidadir. Barqarorlashtiruvchi sifatida jelatin va turli kelib chiqishga ega dekstrin (makkajo‘xori, kartoshka kraxmali asosida) qo‘llanildi hamda ularning nanozarralar hosil bo‘lishi, tizim rangining o‘zgarishi va kolloid barqarorlikka ta’siri tajribaviy tarzda baholandi. Aniqlanishicha, jelatin asosidagi tizimlar 18 oygacha, dekstrin asosidagi tizimlar esa 12 oygacha barqarorligini saqlab qoldi. MasterSizer 3000 lazerli difraksiya usulida o‘tkazilgan o‘lchamlarni aniqlash tahlili sintez qilingan zarralarning 20–269 nm oralig‘ida taqsimlanganini, bunda reagentlar konsentratsiyasi va stabilizator tabiati zarra o‘lchamiga sezilarli ta’sir ko‘rsatishini ko‘rsatdi. UB–ko‘rinadigan (UV–Vis) spektroskopiya natijalari 400 nm atrofida kumush nanozarralariga xos sirt plazmon rezonansi (SPR) cho‘qqisini tasdiqladi, bu esa nanozarralarning nosferik shakl va tor o‘lcham taqsimotiga ega ekanligidan dalolat beradi. Olingan natijalar natriy sitrat asosidagi kimyoviy qaytarish usulining kumush nanozarralarni sintez qilishda samarali, takrorlanuvchan va ilmiy-amaliy jihatdan istiqbolli yondashuv ekanligini isbotladi.
Kalit so'zlar: Kalit so‘zlar: kumush nanozarralar, kimyoviy qaytarish usuli, natriy sitrat, jelatin, dekstrin, barqarorlashtiruvchi, UB–Vis spektroskopiya, sirt plazmon rezonansi, kolloid tizimlar, nanotexnologiya.
Аннотация. В данном исследовании рассматривался синтез стабильных наночастиц серебра (AgNP) методом химического восстановления — в частности, цитратным методом с использованием цитрата натрия. Преимуществами этого метода являются простота, экономическая эффективность и отсутствие необходимости в сложном специализированном оборудовании. В качестве стабилизирующих агентов использовались желатин и декстрины различного происхождения (полученные из кукурузного и картофельного крахмала); экспериментально оценивалось их влияние на процесс образования наночастиц, изменение цвета системы и коллоидную стабильность. Было установлено, что системы на основе желатина сохраняли стабильность до 18 месяцев, тогда как системы на основе декстрина оставались стабильными до 12 месяцев. Анализ размеров частиц методом лазерной дифракции (с использованием прибора MasterSizer 3000) выявил распределение частиц по размерам в диапазоне 20–269 нм, что продемонстрировало существенное влияние концентрации реагентов и природы стабилизатора на размер частиц. Результаты УФ-видимой спектроскопии подтвердили наличие пика поверхностного плазмонного резонанса (ППР), характерного для наночастиц серебра, в области около 400 нм, что свидетельствует о сферической форме наночастиц и узком распределении их по размерам. Полученные результаты показали, что метод химического восстановления с использованием цитрата натрия является эффективным, воспроизводимым и перспективным с научной и практической точек зрения подходом к синтезу наночастиц серебра.
Ключевые слова: Ключевые слова: наночастицы серебра, метод химического восстановления, цитрат натрия, желатин, декстрин, стабилизатор, УФ-видимая спектроскопия, поверхностный плазмонный резонанс, коллоидные системы, нанотехнологии.
Abstract. This study investigated the synthesis of stable silver nanoparticles (AgNPs) using a chemical reduction method—specifically, the citrate method involving sodium citrate. The advantages of this method lie in its simplicity, cost-effectiveness, and lack of requirement for complex, specialized equipment. Gelatin and dextrins of various origins (derived from corn and potato starch) were employed as stabilizing agents, and their effects on nanoparticle formation, system color changes, and colloidal stability were experimentally evaluated. It was found that gelatin-based systems remained stable for up to 18 months, while dextrin-based systems maintained stability for up to 12 months. Particle size analysis using the MasterSizer 3000 laser diffraction method revealed a size distribution in the 20–269 nm range, demonstrating that reagent concentration and the nature of the stabilizer significantly influenced particle size. UV-Vis spectroscopy results confirmed a surface plasmon resonance (SPR) peak characteristic of silver nanoparticles at approximately 400 nm, indicating that the nanoparticles possessed a spherical shape and a narrow size distribution. The obtained results demonstrated that the sodium citrate-based chemical reduction method is an effective, reproducible, and scientifically and practically promising approach for synthesizing silver nanoparticles.
Keywords: Keywords: silver nanoparticles, chemical reduction method, sodium citrate, gelatin, dextrin, stabilizer, UV-Vis spectroscopy, surface plasmon resonance, colloidal systems, nanotechnology.