Namangan davlat universiteti

Ilmiy axborotnomasi

Chop etilgan: 08 Sep 2026 | Maqola Ochiq kirish

DEVONU LUG’ATI-T-TURK ASARIDAGI TURNASIMONLAR TURKUMIGA KIRUVCHI ORNITONIMLAR TAHLILI

Sobitov A'zamxon Tursunpo'lot o'g'li, Namangan davlat universiteti Amaliy xorijiy tillar kafedrasi o’qituvchisi, filologiya fanlari bo’yicha falsafa doktori (PhD)
O'zbekcha

DEVONU LUG’ATI-T-TURK ASARIDAGI TURNASIMONLAR TURKUMIGA KIRUVCHI ORNITONIMLAR TAHLILI

Annotatsiya. mazkur maqolada XI asr O’rta Osiyoda mavjud bo’lgan turkiy qabilalar va ularning til xususiyatlarini o’rganishda va hozirgi ayrim turkiy xalqlarning shakllanishi va taraqqiyotini belgilashda muhim ahamiyatga ega bo’lgan Maxmud Koshg’ariy muallifligidagi “Devonu lug’ati-t-turk” qadimgi turkiy yodgorligida qayd etilgan turnasimonlar turkumiga mansub bo’lgan qush nomlari (ornitonimlar) struktur-semantik jihatdan tahlil qilingan. Mazkur zoonimlar yakka so’z holatida kelgan bo’lib, batafsil izohlar va ta’riflar bilan boyitilgan.

Kalit so'zlar: leksik-semantik uzviylik, ornitonim, denotat, obrazli assotsiatsiyalar, ornitonimik leksika, morfologik o’zgarish, semantik struktura, adabiy til, qiyosiy o’lchov, zoologik tasnif.

Русский

АНАЛИЗ ОРНИТОНИМОВ, ОТНОСЯЩИХСЯ К ОТРЯДУ ЖУРАВЛЕОБРАЗНЫХ, В ПРОИЗВЕДЕНИИ «ДИВАН ЛУГАТ АТ-ТЮРК»

Аннотация. В настоящей статье в структурно-семантическом аспекте проанализированы наименования птиц (орнитонимы), относящихся к отряду журавлеобразных, зафиксированные в древнетюркском памятнике «Диван лугат ат-тюрк» («Словарь тюркских наречий») Махмуда Кашгари. Данный письменный памятник имеет важное значение для изучения тюркских племён, существовавших в Средней Азии в XI веке, и их языковых особенностей, а также для определения процессов формирования и исторического развития некоторых современных тюркских народов. Рассматриваемые зоонимы представлены в форме отдельных лексем и сопровождаются подробными пояснениями и дефинициями.

Ключевые слова: лексико-семантическая взаимосвязь, орнитоним, денотат, образные ассоциации, орнитонимическая лексика, морфологическое изменение, семантическая структура, литературный язык, сравнительный критерий, зоологическая классификация.

English

THE ANALYSIS OF ORNITHONYMS BELONGING TO THE ORDER GRUIFORMES IN DĪWĀN LUGHĀT AL-TURK

Abstract. This article presents a structural-semantic analysis of the names of birds (ornithonyms) belonging to the order Gruiformes, as recorded in the ancient Turkic written monument Dīwān Lughāt al-Turk (Compendium of the Turkic Dialects) authored by Mahmud al-Kashgari. This work is of significant importance for the study of the Turkic tribes that inhabited Central Asia in the 11th century and their linguistic characteristics, as well as for determining the processes of formation and historical development of certain modern Turkic peoples. The zoonymic units under consideration occur as single-word lexical items and are supplemented by detailed explanations and definitions.

Keywords: lexico-semantic interconnectedness, ornithonym, denotatum, figurative associations, ornithonymic vocabulary, morphological change, semantic structure, literary language, comparative criterion, zoological classification.

Fayllar

devonu-lugati-t-turk-asaridagi-turnasimonlar-turkumiga-kiru.pdf Yuklab olish

Mobil qurilmada PDF-ni ko'rish uchun ochib oling.

PDF-ni ochish
Ma'lumotlar
Yo'nalish 10.00.00-Filologiya fanlari
Jurnal 2026-9-son (sentabr)
Chop etilgan 08 Sep 2026
Tashkilot Namangan davlat universiteti
ID 52999-1788845801
Ushbu havola Crossref va ilmiy iqtiboslar uchun rasmiy landing page havolasi hisoblanadi.
Ilmiy ID-lar