Namangan davlat universiteti

Ilmiy axborotnomasi

Chop etilgan: 08 Sep 2026 | Maqola Ochiq kirish

ILMIY FANTASTIKADA OBRAZLAR TIPOLOGIYASI VA POETIK FUNKSIYASI

Obidjonova Ma'suma Qosimjon qizi, Alisher Navoiy nomidagi ToshDO'TAU dotsenti
O'zbekcha

ILMIY FANTASTIKADA OBRAZLAR TIPOLOGIYASI VA POETIK FUNKSIYASI

Annotatsiya. Maqolada ilmiy fantastikadagi obrazlar tizimi, ularning tipologik xususiyatlari va badiiy-poetik funksiyasi tadqiq etiladi. Ilmiy fantastika janrida obraz tushunchasi an’anaviy personaj doirasidan kengayib, inson, o‘zga mavjudot, texnologik tizim, predmet, makon va tabiat hodisalarini ham qamrab olishi asoslanadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi ilmiy fantastik obrazlarni ularning asar badiiy olamidagi dominant vazifasi va semantik yukiga ko‘ra tasniflashdan iborat. Tadqiqotda qiyosiy-tipologik, struktural-poetik, funksional va interpretativ tahlil metodlaridan foydalanildi. Mavjud nazariy qarashlar hamda jahon va o‘zbek ilmiy fantastikasi namunalari tahlili asosida obrazlarning antropotsentrik, alter, texnogen va reifikatsion turlari ajratildi. Har bir tipning syujet rivoji, fantastik voqelikni shakllantirish, g‘oyaviy mazmunni ifodalash va inson hamda borliq munosabatlarini badiiy talqin etishdagi vazifalari ochib berildi. Tadqiqot natijalari ilmiy fantastika obrazlarini faqat tashqi ko‘rinishi yoki subyektiv xususiyatlari asosida emas, balki ularning asar poetikasidagi funksional o‘rni orqali tasniflash zarurligini ko‘rsatadi. Mazkur yondashuv obrazning semantik imkoniyatlarini aniqlash va ilmiy fantastika poetikasini tizimli o‘rganishga xizmat qiladi.

Kalit so'zlar: ilmiy fantastika, obrazlar tipologiyasi, obraz poetikasi, antropotsentrik obraz, alter obraz, texnogen obraz, reifikatsion obraz, poetik funksiya.

Русский

ТИПОЛОГИЯ ОБРАЗОВ И ИХ ПОЭТИЧЕСКАЯ ФУНКЦИЯ В НАУЧНОЙ ФАНТАСТИКЕ

Аннотация. В статье исследуются система образов в научной фантастике, их типологические особенности и художественно-поэтическая функция. Обосновывается, что в жанре научной фантастики понятие образа выходит за пределы традиционного персонажа и включает человека, иное существо, технологическую систему, предмет, пространство и природные явления. Основная цель исследования заключается в классификации образов научной фантастики с учетом их доминирующей функции и семантической нагрузки в художественном мире произведения. В исследовании применены сравнительно-типологический, структурно-поэтический, функциональный и интерпретационный методы анализа. На основе анализа существующих теоретических подходов, а также произведений мировой и узбекской научной фантастики выделены антропоцентрический, альтерный, техногенный и реификационный типы образов. Раскрываются функции каждого типа в развитии сюжета, формировании фантастической реальности, выражении идейного содержания и художественной интерпретации отношений человека и бытия. Результаты исследования показывают необходимость классификации образов научной фантастики не только по их внешним или субъективным характеристикам, но и с учетом их функционального места в поэтике произведения. Такой подход способствует более глубокому изучению смысловых возможностей образа и системному исследованию поэтики научной фантастики.

Ключевые слова: научная фантастика, типология образов, поэтика образа, антропоцентрический образ, альтерный образ, техногенный образ, реификационный образ, поэтическая функция

English

THE TYPOLOGY AND POETIC FUNCTION OF IMAGES IN SCIENCE FICTION

Abstract. The article examines the system of images in science fiction, their typological features, and their artistic and poetic functions. It substantiates that, within the genre of science fiction, the concept of the image extends beyond the traditional character and encompasses humans, other beings, technological systems, objects, spaces, and natural phenomena. The main purpose of the study is to classify science-fiction images according to their dominant function and semantic significance within the fictional world of a work. The study employs comparative-typological, structural-poetic, functional, and interpretive methods of analysis. Based on an analysis of existing theoretical approaches and works of world and Uzbek science fiction, four types of images are identified: anthropocentric, alter, technogenic, and reificational. The functions of each type in plot development, the formation of fantastic reality, the expression of ideological content, and the artistic interpretation of human–being relations are revealed. The findings demonstrate the need to classify science-fiction images not only according to their external or subjective characteristics but also according to their functional position within the poetics of a work. This approach contributes to a deeper understanding of the semantic potential of images and to a systematic study of science-fiction poetics

Keywords: science fiction, image typology, poetics of the image, anthropocentric image, alter image, technogenic image, reificational image, poetic function.

Fayllar

ilmiy-fantastikada-obrazlar-tipologiyasi-va-poetik-funksiyas.pdf Yuklab olish

Mobil qurilmada PDF-ni ko'rish uchun ochib oling.

PDF-ni ochish
Ma'lumotlar
Yo'nalish 10.00.00-Filologiya fanlari
Jurnal 2026-9-son (sentabr)
Chop etilgan 08 Sep 2026
Tashkilot Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o'zbek tili va adabiyoti universiteti
ID 46163-1788858893
Ushbu havola Crossref va ilmiy iqtiboslar uchun rasmiy landing page havolasi hisoblanadi.
Ilmiy ID-lar