Namangan davlat universiteti
Annotatsiya. In this paper described some cubic operators which map the (n-1)– dimensional simplex of idempotent measures to itself. Such operators are divided to two classes: the first class contains all nxnxnxn - matrices with positive entries which for each th cubic matrix exists number m, where all of the elements of the l-th (l<n ) cubic matrix are zeroes except elements as P_{ijm,l} , P_{imj,l} and P_{mij,l}; the second class contains all nxnxnxn- matrices with positive entries which has at least one cubic matrix. These matrices play a role of the stochastic matrices in the case of idempotent measures. For both classes of cubic operators we find fixed points and their characters.
Kalit so'zlar: kubik operator, simpleks, idempotent o‘lchov, qo‘zg‘almas nuqta, tortuvchi qo‘zg‘almas nuqta, itaruvchi qo‘zg‘almas nuqta.
Аннотация. В данной работе описаны некоторые кубические операторы, отображающие (n-1)-мерный симплекс идемпотентных мер в себя. Такие операторы разделены на два класса: первый класс содержит все матрицы размера nxnxnxn с положительными элементами, для которых для каждой l-й кубической матрицы существует число m, где все элементы l-й (l<n ) кубической матрицы являются нулевыми, за исключением элементов с индексами P_{ijm,l} , P_{imj,l} и P_{mij,l}; второй класс содержит все матрицы размера nxnxnxn с положительными элементами, содержащие как минимум одну кубическую матрицу. Эти матрицы играют роль стохастических матриц в случае идемпотентных мер. Для обоих классов кубических операторов найдены неподвижные точки и определен их характер.
Ключевые слова: кубический оператор, симплекс, идемпотентная мера, неподвижная точка, притягивающая неподвижная точка, отталкивающая неподвижная точка.
Abstract. Ushbu ishda idempotent o‘lchovlarning (n-1)-o‘lchamli simpleksini o‘zini-o‘ziga akslantiruvchi ba’zi kubik operatorlar tavsiflangan. Bunday operatorlar ikki sinfga bo‘linadi: birinchi sinf musbat elementli shunday nxnxnxn o‘lchamli barcha matritsalarni o‘z ichiga oladiki, unda har bir l-chi kubik matritsa uchun shunday m soni mavjud bo‘lib, l-chi (l<n ) kubik matritsaning P_{ijm,l} , P_{imj,l} va P_{mij,l} indeksli elementlaridan tashqari barcha elementlari nolga teng; ikkinchi sinf kamida bitta kubik matritsaga ega bo‘lgan musbat elementli barcha nxnxnxn o‘lchamli matritsalarni o‘z ichiga oladi. Bu matritsalar idempotent o‘lchovlar holida stoxastik matritsalar rolini o‘ynaydi. Kubik operatorlarning ikkala sinfi uchun ham qo‘zg‘almas nuqtalar topilgan va ularning xususiyati (xarakteri) aniqlangan.
Keywords: cubic operator, simplex, idempotent measure, fixed point, attracting fixed point, repelling fixed point.